...lufta fillon me kuptimin e shkaqeve të krizave dhe ajo vazhdon me ndryshimin e mendësisë dhe praktikës...

Aristoteli: në ç`moshë ‘duhet’ të martohemi?

Lidhur me martesën mes shqiptarëve qarkullon një lloj mendësie që të revolton: se ne duhet të martohemi të ‘vegjël’ me qëllim që të bëjmë fëmijë dhe t`i kemi “krah pune”. Kjo lloj mendësie nënkupton se fëmijët do të shfrytëzohen nga prindërit për mirëqenien e prindërve dhe nuk merr në konsideratë shumë efekte të tjerë të dëmshëm si për fëmijën ashtu dhe për çiftin. Nëse gjykojmë nga mosha mesatare se kur martohen shqiptarët —relativisht të rinj— kuptojmë dhe efektin e kësaj mendësie.

Ylli Përmeti

09/05/2020 - 23:27

Lidhur me martesën mes shqiptarëve qarkullon një lloj mendësie që të revolton: se ne duhet të martohemi të ‘vegjël’ me qëllim që të bëjmë fëmijë dhe t`i kemi “krah pune”. Kjo lloj mendësie nënkupton se fëmijët do të shfrytëzohen nga prindërit për mirëqenien e prindërve dhe nuk merr në konsideratë shumë efekte të tjerë të dëmshëm si për fëmijën ashtu dhe për çiftin. Nëse gjykojmë nga mosha mesatare se kur martohen shqiptarët —relativisht të rinj— kuptojmë dhe efektin e kësaj mendësie. 

Aristoteli çështjen e martesës nuk ia lë dëshirës së njerëzve; as zakonit të një shoqërie; por ia lë ligjit dhe ligjvënësve të një shoqërie—në kohën e tij, popullit, sepse ishte vetë populli që shqyrtonte, miratonte dhe sigurisht zbatonte ligjet. Ja ç`citon ai:  

Meqë ligjvënësi duhet të fillojë të konsiderojë se si rendi i fëmijëve që ai rrit mund të jenë sa më të mirë të jetë e mundshme, kujdesi i parë i tij do të jetë rreth martesës­—në ç`moshë duhet të martohet një qytetar dhe me cilin përputhet? Së pari, në ligjësimin e kësaj çështje ai duhet të konsiderojë personat dhe zgjatjen e jetës së tyre, se jeta e tyre riprodhuese mund të ndalojë në të njëjtën periudhë, dhe se ata mund të mos ndryshojnë në fuqitë e tyre trupore, siç do të jetë rasti kur burri është ende i aftë të lindë fëmijë ndërsa gruaja është e paaftë t`i bartë ata, ose gruja e aftë për t`i bartur ndërsa burri i paaftë, sepse nga këto aftësi shkaktohen grindje dhe dallime mes personave të martuar. Së dyti, ai duhet të konsiderojë kohën në të cilën fëmijët do të pasojnë prindërit e tyre; atje nuk duhet të ketë ndërkohë (interval) moshe tejet të madhe, sepse në një rast të tillë prindërit do të jenë tejet të vjetër për të gjeneruar ndonjë kënaqësi nga dashuria e tyre, ose të jetë për ndonjë përdorim për ta. As duhet ata të jenë tejet të rinj; për martesat në moshë të re atje ka shumë kundërshtime—fëmijët do të kërkojnë respekt kundrejt prindërve, të cilët do të duken bashkëkohësit e tyre, dhe grindje do të shkaktohen në kullandrisjen e familjes. Së treti, dhe kjo është çështja që lash të fundit, ligjvënësi duhet të formojë rendin e fëmijëve të lindur. Thuajse gjithë këto kundërshtime mund të sigurohen duke u përqendruar në një çështje: meqë koha e riprodhimit është zakonisht e kufizuar rreth moshës 70 vjeçare për burrat dhe 50 për gratë, fillimi i bashkimit duhet të përputhet me këtë periudhë. Bashkimi i një mashkulli dhe femre kur janë shumë të rinj është i keq për riprodhimin e fëmijëve; në të gjitha kafshët e tjera fëmijët janë të vegjël dhe të pazhvilluar, dhe me një prirje të lindin fëmijë femra, dhe rrjedhimisht për burrin, siç vërtetohet nga fakti i atyre qyteteve ku meshkujt dhe femrat martohen të rinj, njerëzit janë të vegjël dhe të dobët; në lindjen e fëmijës femrat e reja vuajnë më shumë, dhe më shumë vdesin; disa thonë se ky ishte kuptimi i përgjigjes dhënë dikur ndaj Trojzenianëve—orakulli vërtet donte të thoshte se shumë vdiqën sepse ata martoheshin tejet të rinj; dhe s`kishte asnjë lidhje me sasinë e korrjeve. Martesa në kohën e drejtë ndihmon në përmbajtje; sepse kur gratë martohen herët priren të jenë të papërmbajtura; dhe për meshkujt forma e trupit shtrembërohet dhe rrëgjohet ndërsa sperma rritet (sepse atje është një kohë kur rritja e spermës, gjithashtu, ndalon, ose vazhdon por në sasi të vogël). Femrat duhet të martohen kur ato janë rreth 18 vjeç dhe burrat rreth 37 vjeç; në atë kohë ata lulëzojnë, dhe rënia në fuqi e të dyve do të përputhet. Më tej, fëmijët, nëse ata lindin herët, siç mund të pritet, do të pasojnë në fillimin e lulëzimit të prindërve, kur baballarët kanë shënuar afërsisht tre dhe dhjetë vjet. Mjafton për moshën e drejtë për martesë.

Qartësisht, ai përpiqet ta përputhë martesën jo vetëm me aspektet biologjike të mashkullit dhe femrës por dhe aspektet shoqërore: sepse kur ai përputh ose barazon aspektet biologjike ai synon të shmangë grindjet dhe tradhëtitë në çift. Qasja e tij, rrjedhimisht, është e drejtë. Por e pamjaftueshme lidhur me shkaqet e tradhëtisë.

Pse tradhëtojnë meshkujt dhe femrat dhe si mund ta parandalojmë?

Gjithashtu, ne nuk duhet të lëmë pa konsideruar ‘kulmoren biologjike’ të një mashkulli: ajo është rreth moshës 27 vjeç. Pas kësaj moshe meshkujt fillojnë të plaken. Mosha më e mirë për t`u martuar, rrjedhimisht, është mes moshës 27 dhe 37 vjeç. Por kujtoj se disa meshkujt dhe femra kanë kulmore të veçantë biologjike: ata fillojnë të plaken më vonë ndërsa të tjerë plaken më herët. Për të njëjtën arsye, kulmorja biologjike duhet të konsiderohet në një martesë. Më tej ai citon për martesën se:            

Stina vjetore duhet gjithashtu të konsiderohet; sipas zakonit aktual, njerëzit martohen gjatë dimrit, dhe ata veprojnë drejtë. Porositë e mjekëve dhe filozofëve natyral rreth lindjes duhet të studiohen nga vetë prindërit; mjeku jepë këshillë të mirë rreth kushteve të dobishme të trupit dhe filozofi natyral rreth erërave; nga të cilët ata parapëlqejnë veriun nga jugu…gratë që bartin fëmijë duhet të kujdesen për veten; ato duhet të ushtrohen dhe të kënë ushqim ushqyes…ato duhet të shëtisin çdo ditë në ndonjë tempull ku ato mund të adhurojnë zotat që drejtojnë lindjet. Mendjet e tyre, sidoqoftë, ndryshe nga trupat e tyre, duhet të jenë të qeta, sepse fëmija krijon natyrën e tij nga nëna e tij si pemët nga toka.[1] ù

Më tej ai krahason shëndetin e prindërve me shëndetin e një atleti kur argumenton se “truplidhja i një atleti nuk përshtatet me jetën e një qytetari, ose me shëndetin, ose me riprodhimin e fëmijëve, më shumë se njeriu shëndetlig ose truplidhja e dërrmuar, por të një njeriu që qendron në mesataren mes tyre. Truplidhja e një njeriu duhet të kalitet në punë, por jo në punë të tepërta ose vetëm në një lloj pune, siç veprojnë atletët; ai duhet të jetë i aftë për gjithë veprimet e një njeriu të lirë. Këto vërejtje vlejnë në mënyrë të barabartë për të dy prindërit. Për rritjen e fëmijëve ai këshillon përdorimin e një ligji sipas të cilit, nëse një familje ka shumë fëmijë, asnjë fëmijë i deformuar nuk duhet jetojë dhe nëse zakonet e themeluar e ndalojnë këtë veprim (sepse në shtetin tonë numri i popullatës ka një kufi), asnjë fëmijë nuk duhet të ekspozohet, por kur çiftet kanë tepër fëmijë, le të gjendet dështimi përpara se ndijimi dhe jeta të ketë filluar; se çfarë mund apo nuk mund të bëhet sipas ligjit në këto raste varet nga çështja e jetës dhe ndijishmërisë.

Dhe tani, meqë përcaktuam se në ç`moshë duhet të bashkohen meshkujt dhe femrat le të përcaktojmë gjithashtu se sa gjatë do të vazhdojnë të lindin dhe rrisin fëmijë për shtetin; meshkujt që janë tejet të plakur, si meshkujt që janë tejet të rinj, lindin fëmijë që janë me të meta në trup dhe mendje; fëmijët e burrave shumë të vjetër janë të dobët. Kufizimi, rrjedhimisht, duhet të jetë mosha e cila shkëlqen në inteligjencën e tyre, dhe kjo në shumicën e njerëzve, sipas nocionit të disa poetëve të cilët e masin jetën me periudha shtatëvjeçare, është rreth 50 vjeç; pas katër ose pesë vjetëve ose pak më vonë ata duhet të ndalohen të kenë familje; dhe pas asaj kohe të lejohet vetëm bashkëjetëse me njëri-tjetrin për hir të shëndetit; ose për arsye të ngjashme.        


[1]Politics, f, 102.

 

 

Albania Web Design & Development by: WWW.FIT.ALFIT.AL WEB DESIGN ALBANIA