...lufta fillon me kuptimin e shkaqeve të krizave dhe ajo vazhdon me ndryshimin e mendësisë dhe praktikës...

Nga politikat e BE-së, Gjermanisë dhe Bankës Qendrore Europiane në udhëkryqin e pupujve europianë (2)

Grupi politik i Frankfurtit dhe borxhet e hatashme të unionit, “bomba me sahat” e bankave tregëtare të BE-së dhe qorrsokaku i BQE-së

Ylli Përmeti

01/10/2017 - 10:05

Në pjesën e parë të këtij studimi shqyrtuam propozimet kryesore për zgjidhjen e krizës ekonomike në BE-Eurozonë nga e “majta” globaliste dhe institucionalistët dhe konsideruam qendrimin e një oligarku ekonomik me mjaft rëndësi për kohët dhe anët tona: Xhorxh Soros. Pamë se si të gjithë propozimet i shërbenin elitave dhe jo popujve. Pamë, gjithashtu, se Gjermania bëri një sy qorr me politikat monetare të Dragit, të cilat, në shkallë të ndryshme përputheshin me disa propozime. Në vazhdim shqyrtuam mundësitë e rilindjes së neonazizmit dhe fashizmit në Europë. Pamë se fashizmi që përjetoi bota shekullin e kaluar nuk mund të rilindë dhe se fashizmi  i vërtetë për popujt nuk janë partitë e skajit të djathtë siç na tregojnë elitat e qendrës dhe e “majta” globaliste...por vetë sistemi. Më tej pamë se sistemi përqendron pushtetin politik në Bankën Qendrore Europiane dhe Gjermani. Ky lloj pushteti është i karakterit ‘politik’ pavarësisht se BQE-ja administron politika monetare dhe financiare: sepse konsideron qendrimet politike të Gjermanisë përpara se të operojë. Ai përfshin edhe pushtetin juridik të Gjykatës Kushtetuese Gjermane. Si i tillë, ai është përcaktues për politikat ekonomike të BE-së. Pamë, në fund, se si Gjermania filloi ngritjen e saj ekonomike me krijimin e euro-s dhe rrjedhimisht ngritjen politike në nivel europian por dhe rritjen e pabarazive dhe mjerimin e klasës punëtore si pasojë e politikave neoliberale. Në vazhdim do të vazhdojmë të shqyrtojmë gjendjen ekonomike të Gjermanisë në veçanti dhe Europës dhe popujve europian në përgjithësi dhe të ardhmen tonë.  

Qeveria “Merkel”: mes largimit të korporatave, shpëtimit të bankave dhe varfërisë

Efekti tjetër që krijoi bashkimi i dy gjermanive 27 vjet më parë ishte pabarazia edhe më madhe me tyre. Faza e zhvillimit të Gjermanisë Lindore nga modeli zhvillimor i Gjermanisë Perëndimore, me rënien e murit të Berlinit, tashmë ka marrë, falë globalizmit neoliberal, goditjen përfundimtare: sepse kohezioni ekonomik midis dy gjermanive kurrë nuk mund të realizohet për sa kohë që në Gjermaninë Lindore, pas rënies së murit, mësymën korporatat dhe bankat e Gjermanisë Perëndimore blenë pasuritë publike në çmim të lirë dhe tashmë gjënden në stanjacion: sepse tashmë, jo vetëm që papunësia është më e lartë në Gjermaninë Lindore,[1] dhe metropolet e Gjermanisë Perëndimore po mbipopullohen nga ardhjet lindore, korporatat e sukseshme të saj, siç do të shohim këtu, pasi u instaluan në Gjermaninë lindore po shkojnë në tregje më fitim-prurës. Merkeli arriti si fillim dhe bindi disi Gjykatën Kushtetuese Gjermane për përdorimin e eurobondeve dhe kjo e fundit më vonë vendoi se përdorimi i eurobondeve është i paligjshëm dhe, ia delegoi vendimin përfundimtar Gjykatës Europiane të Drejtësisë (GJED), për të kundruar rreth programit “Outright Monetary Transactions/OMT” — një zhvillim që nënkupton se ndërsa Gjykata Kushtetuese Gjermane/GJKGJ njeh supremacinë e GJED-së, Gjermania humbet një pjesë të mirë të sovranitetin të saj juridik.[2] Jo sepse Merkeli njeh paraprakisht rezultatin e vendimeve të saj, pavarësisht se sjell shembuj të vrapimeve maratonomake në ligjëratat e saj kur aludon se di paraprakisht fundin[3] e veprimeve të saj, por sepse ajo dhe thuajse gjithë politikanët profesionistë të kësaj bote, hyjnë në politikë pa dije teorike dhe sistemike.

Kështu, për shembull,si pasojë e krizës në BE, shumë ndërmarrje-korporata gjermane kërkojnë të largohen nga Gjermania: BASF, prodhuesi gjerman më i madh në botë i kimikateve kërkon të largohet nga Gjermania, sepse rritja ekonomike në BE pritet të bierë dhe kushtet investuese janë më tërheqëse në vende të tjerë. Kështu, ndërsa qeveria gjermane shqetësohet për këto largime, BASF kërkon të shkojë të investojë në veri të SHBA-së më shumë se 1 miliard euro për të shfrytëzuar revolucionin e rreshpeve i cili ka çuar në çmime më të ulët gazi se në Gjermani.[4]Sepse me çmime më të ulëta gazi ajo ka mundësi të shesë më shumë në tregun ndërkombëtar të marketingut.Gjithashtu, RWE, ndërmarrja e pajisjeve, e dyta më e madhe e Gjermanisë në fitime, pret të shkurtojë shpenzimet nga 4.5 miliard në rreth 2 miliard euro në vit deri në vitin 2016, ose në “nivelin e mirëmbajtjes” siç e quan ajo. Eon, ndërmarrja më e madhe Gjermane në pajisje është duke reduktuar investimet në vend dhe është duke u përqendruar jashtë vendit, për shembull, në Brazil dhe Turqi. Mercedes-benzi është në një proces transferimi të industrisë së saj në dy kontinente të tjerë, përveç Europës: Amerikë dhe Kinë. Në Amerikë synon të investojë 1 miliard dollarë për ndërtimin e automjeteve elektrike. Në ndërmarrjen amerikane do të manifakturojë automjete sporti dhe synon të konkurrojë me rivalët e rinj siç është Tesla dhe armiqe të vjetër si BMW dhe Audi, të cilët po përgatiten gjithashtu për zhvendojse ambicioze për të integruar automjetet elektrike. Investimi do të krijojë më shumë se 600 vende pune në rajon duke shtuar në fuqinë puntore prej 3,700 që është aktualisht dhe krijoi më shumë se 310,000 automjete vitin e kaluar. Këto, e investime të tjerë, janë kursime që burojnë nga Gjermania dhe që shkojnë në vende të tjerë dhe janë vende pune që i duhen Gjermanisë.  

Si pasojë, pjesëmarrja e formimit bruto i kapitalit të palëvizshëm (“gross fixed capital formation”) në prodhimin e përgjithshëm të vendit është thjesht 17 për qind, mjaft poshtë mesatares prej 21 për qind të vendeve të industrializuara. Kjo akumulon probleme afat-gjatë për Gjermaninë: një popullatë në plakje ose duhet të rrisë prodhimin e saj ose do të përballet me një rënie të standarteve të jetës meqënse fëmijët e kohës së lulëzimit në plakje shkaktojnë tkurrjen e fuqisë punëtore. Si një përqindje të PBB-së, investimet korporative në makineri dhe pajisje kanë rënë që nga viti 2011 dhe vazhdojnë të qendrojnë poshtë kulmit të para-krizës. Me fitime të larta dhe në kosto hua-marrjeje në një, thuajse rekord të ulët, ndërmarrjet Gjermane kanë filluar të grumbullojnë dafrungën e teknologjisë transatlantike, duke pasuar një periudhë kur marrëveshjet Gjermane ishin relativisht të shurdhuara. Siemens pranoi të paguante 7.6 miliard dollarë për Dresser-Rand për të ndërtuar një hapësirë më të fuqishme në pajisje për industrinë e naftës dhe gazit në SHBA. Një tjetër ndërmarrje gjermane, SAP, tha se do të paguajë 8.3 miliard dollarë për Concur, grupi i programeve software për shpenzimet e udhëtimit të SHBA-së. ZF Friedrichshafen pranoi të fitojë pjesë automobilistike nga furnitori TRW për 11.7 miliard dollarë dhe Infineon, grupi i gjysmëpërçuesit Gjerman, planifikon të blejë “International Rectifier” për 3 miliard dollarë.[5]

Për të zgjidhur problemet buxhetore të qeverive në vitin 2012-të Ministrat e Eurozonës miratuan “Marrëveshjen Fiskale” (Fiscal Compact), e cila hyri në fuqi në Janar të vitit 2013-të mbi vendet që e kanë nënshkruar dhe që lidhet kryesisht me stabilizmin e borxheve të qeverive. Tashmë flasin për ‘bashkim fiskal’ (“fiscal union”) duke përfshirë shpëtime bankare, ‘bashkim bankar’ (banking union) etj., me mbikqyrje nga Frankfurti.[6]Në vitin 2013-të plani Franko-Gjerman propozoi‘rezolutën e bordit të vetëm duke përfshirë autoritetin e rezolutës kombëtare’.[7]Ndërsa taksapaguesit europianë kanë paguar që nga fillimi i krizës së fundit më shumë se 1,600 bilion euro për të shpëtuar bankat e dështuara, ministrat e financave të BE-së ranë në ujdi në fund të qershorit të vitit 2013-të për të imponuar humbjet e së ardhmes edhe mbi kreditorët, duke ruajtur disa masa kombëtare (“national discretion”), siç është “shtetëzimi” i bankave nën disa kushte.[8]Qëllimi është të ndajnë barrën midis qytetarëve dhe bankierëve. Duke filluar nga viti 2018-të, regjimi i ashtuquajtur “bail-in”, ose “shpëtim nga brenda”, mund të detyrojë aksionerët, zotëruesit e obligacioneve dhe disa depozitorë për të kontribuar në koston e përgjithshme të kapitullimit të bankave. Depozitat e siguruara nën 100,000 euro përjashtohen dhe depozitave të pasiguruara të individëve dhe ndërmarrjeve të vogla u jepet një status preferencial në renditjen e “shpëtimit nga brenda”. Ky ligj, menjëherë sa të miratohet në Bruksel, konsiderohet nga “eurostrumbullarët” si hapi i parë për “bashkim bankar” meqënse i njëjti ligj aplikohet mbi të gjithë anëtarët. Në këtë ‘bashkim’ mungon ministria e financave që u propozua nga Makroni. Kështu 8% e totalit të saldos pasive të bankave të dështuara —si fillim aksionerët, më pas mbajtësit e rinj të bondeve, dhe pastaj depozitat e pasiguruara (mbi 100,000 euro) duhet efektivisht të fshihen përpara se të përdoren fonde publike.[9]Vështirësia tjetër në këtë marrëveshje ishte përcaktimi i bankave “sistemike” — d.m.th. se si, ndoshta dhe se kur, do të konsiderohet një bankë “sistemike”. Por eurostrumbullarët edhe për këtë çështje gjetën një pikë të përbashkët: ata ranë në ujdi se kapitalizimi i bankave duhet të mbulohet nga shumë burime, siç është ndihma bankare prej 1,3% —që do të jetë edhe burimi buxhetor i shtetit për çdo konsolidim/shtetëzim bankar. Kjo ndihmë do të furnizojë një arkë likujdimi, siç quhet, e cila, do të mund, me rradhë, të furnizojë me kapitale bankat problematike, të cilat nuk do të tejkalojnë 5% të saldos pasive. Mbështetja nga çdo lloj burimi tjetër presupozohet se duhet të miratohet nga Brukseli.[10]Në të vërtetë, nëse gjykojmë nga sasia e kursimeve të depozitorëve, që janë për pjesën më të madhe të popullatës minimale, dhe në rënie, kjo masë do të godasë klasën e mesme — klasën që përcakton edhe fatin e elitave.[11]Sipas një parashikimi,[12]ekonomia gjermane do të ketë rritje mesatare vjetore ekonomike deri në vitin 2060 rreth 1.1 për qind: sa mundësi do të ketë Gjermania, rrjedhimisht, me një rritje ekonomike të ulët dhe korporata në largim të ndihmojë njëherësh periferitë dhe popullin gjerman, që sipas një studimi tjetër,[13]sistemi social gjerman do të jetë në krizë nëse nuk merren masa konkrete, siç është taksimi i të pasurve?!

Grupi politik i Frankfurtit dhe borxhet e hatashme të unionit, “bomba me sahat” e bankave tregëtare të BE-së dhe qorrsokaku i BQE-së

Është e rëndësishme të kuptojmë se si merren vendimet politike dhe ekonomike në nivel mbikombëtar. Tashmë sistemi dhe institucionet janë krijuar dhe BE-ja administrohet nga tetë ‘laro’ (“acolytes”) siç i quan dhe jo pa arsye, gazeta britanike “The Guardian”:

Vendimet reale në Europë merren tashmë nga grupi i Frankfurtit, një klikë e formuar nga tetë njerëz: Lagarde; Merkel; Sarkozy; Mario Draghi, presidenti i ri i BQE; José Manuel Barroso, president i Komisionit Europian; Jean-Claude Juncker, kryetar i Eurogrupit; Herman van Rompuy, president i Këshillit Europian; dhe Olli Rehn, komisioneri i ekonomisë për çështjet monetare Europiane. Ky grup i cili nuk është përgjegjës tek asnjëri kontrollon situatën në Europë. Kjo klikë vendon se, nëse Greqia duhet të lejohet që të mbajë një referendum dhe nëse dhe kur Athina duhet të marrë thelën (tranche) e rradhës për shpëtimin e saj në pará të thata. Se çfarë e shqetëson këtë grup është ajo se çfarë mendon tregu financiar dhe jo se çfarë mund të dëshirojnë votuesit. Sa i përket qeverive, se nëse kanë ndonjë pushtet, ai është i zhvendosur dhe vendosur në duart e Komisionit Europian, Bankës Qendrore Europiane dhe FMN-së. Është sikur sahati demokratik të ishte kthyer pas në ditët kur Franca ishte e sunduar nga Burbonët![14]   

Grupi i Frankfurtit u quajt së fundmi nga Ministri i Jashtëm finlandez, Erkki Tuomioja, se përbëhet ngakatër gangsterë”, duke përfshirë këtu edhe presidentin e Bankës Qendrore Europiane, Mario Draghi-n, dhe se ‘tek ata nuk duhet të besohet’ - dhe se Finlanda po përgatitet të dalë nga Eurozona, duke vlerësuar se ‘ose Jugu ose Veriu do të largohet sepse kjo vjedhje monetare po shkakton mizerje për miliona [njerëz] dhe po shkatërron të ardhmen e Europës’.[15] Grupi përkatës përballet me problemin më të madh të Unionit: borxhet mes vendeve dhe bankave. Ja si paraqiten borxhet në vitin 2011-të:  

Borxhet e hatashme të vendeve anëtarë [të unionit], sidomos ai i Italisë, e cila ka një borxh prej më shumë se €2 trilionë, me një debit prej 120% të PBB-së, që und të shkaktojë më shumë kaos sesa Greqia. Ky kaos shtrihet edhe më tej: BNP, Banka më e madhe e Francës bart një ekspozim shumë të madh të bondeve italiane, prej €25 bilion krahasuar me një sasi prej vetëm €5 bilion Greqisë, sipas shifrave që u lançuan nga Autoriteti i Bankave Europiane përgjatë kësaj vere [2012]. Credit Agricole është gjithashtu në të keq me vetëm €0,7 bilion kundrejt Greqisë. Société Générale e cila këto ditë e ngriti borxhin me €330 milionë kundrejt Greqisë, dhe ka një ekspozim prej €3.4 bilion kundrejt Romës. Bankat Gjermane janë gjithashtu blerës të borxhit Italian. Commerzbank ka €10 bilion në Itali, krahasuar me €3 bilion Greqisë, ndërsa Deutsche Bank ka €5.3 bilion Italisë krahasuar me €1.5 bilion Greqisë.[16] 

Por nëse krahasojmë SHBA-në dhe BE-në, në nivelin e aseteve që zotërojnë bankat, atje është një ortek tjetër. Në fjalët e Marti Wolf-it:

Në vitin 2010-të bankat e SHBA-së kishin asete prej 8.6 trilion euro, por bankat e BE-së kishin 42.9 trilionë. Në SHBA asetet e bankave ishin afër 80 % të prodhimit të përgjithshëm bruto. Në BE ato ishin 350 %. Gjysma e 30 bankave më të mëdha i kanë zyrat qendrore në BE. Nëse BE-ja bën një rrëmujë në sektorin bankar, ajo mund të shpërthejë ekonominë botërore. Shkurt, ndërsa bankat individuale të SHBA-së mund të jenë “shumë të mëdha për të dështuar”, BE-ja ka një sektor bankar që nuk është vetëm shumë i madh për të dështuar, por shumë i madh për t’u shpëtuar.[17]

Pasi Wolf-i analizon masat e propozuara nga Komiteti i “ekspertëve”, i cili udhëhiqet nga Erkki Liikanen, guvernatori i Bankës Qendrore të Finlandës, për gardhimin e sektorit bankar...arrin në përfundimin se tashmë është shumë vonë. Ky sektor, herët a vonë, do të shpërthejë. Por kjo s’do thotë se bankat tregëtare nuk kanë pushtet përcaktues për popujt. Një nga gazetat më të mëdha në Greqi, “Eleftherotypia”, për shembull, pasi sulmoi me të drejtë ‘emërimin’ e kryeministrit Papadhimos,[18] me shkrimet e Fotopoulos, u bllokua nga “Alpha Bank” nga e cila merrte kredi! Kryeministri Papadhimos ishte anëtar i mbledhjeve të “Bilderberg” (Komisionit Tri-palësh: pronarë të vendeve Europiane, Amerikës Veriore dhe Japonisë si fillim - që u transformua grupi i Azisë më vonë!) dhe mori bekimin e tetëshes së Frankfurtit përpara se të merrte detyrën si kryeministër. Siç zbulon me vend Fotopoulos lidhur me “qethjen” e borxhit Grek:

Duke ditur se tregjet kanë zhvlerësuar paraprakisht më shumë se gjysmën e vlerës së bondeve greke që i kanë nën pronësinë e tyre... dhuruan të njëjtën “qethje” të borxhit, duke ditur se kishin marrë garanci absolute për vlerën tjetër të bondeve të rinj që do t’i këmbejnë me të vjetrit![19]

Qartësisht, BE-ja ka krijuar kushtet institucionale që vendimet politike të varen nga pak individë (oligarki politike), borxhe tejet të mëdha mes shtetesh (varësi ndërshtetërore) dhe një sistem bankar që mund të shkaktojë një tronditje të madhe në ekonominë e saj në veçanti dhe ekonominë botërore në përgjithësi (barrë tejet të madhe për qytetarët).   

Përse janë zhytur qeveritë në borxhe?

Megjithëse në vend tjetër[20] kam analizuar nga një qasje sistemike se përse janë zhytur qeveritë në borxhe, këtu do të shqyrtojmë disa aspekte të tjerë me qëllim që të krijojmë një tablo më të plotë të situatës. Siç citon Ellen Brown, kur shqyrton justifikimin e Bankës Qendrore Europiane e cila mbështetet në Artikullin 123 të Traktatit të Lisbonës, nënshkruar në vitin 2007-të, për të cilin, pohoi Jens Eidman, President i Këshillit Qeveritar të Bundesbankut dhe anëtar i BQE-së se:

Euro-sistemi është një huadhënës i mjetit të fundit për banka të afta për të paguar, por pa likuiditet. Ai nuk duhet të jetë një huadhënës i mjetit të fundit për sovranët, sepse kjo do të shkelte Artikullin 123 të Traktatit e Bashkimit Europian.[21]

Në të vërtetë Artikulli 123 është hartuar si para-kusht nga vetë gjermanët me qëllim që të ndalojnë vendet anëtare për t’u financuar nga eurobondet që mund të lëshonte BQE-ja. Ishte ky ‘parakusht’ që bëri të mundur ndryshimin e kartë-monedhës gjermane nga “deutschmark” në “euro”. Ky Artikull, krejtësisht i paqartë, parashikon:

1. Lehtësime për llogari të zbuluara (overdraft) ose çdo lloj tip lehtësimi tjetër krediti me Bankën Qendrore Europiane ose me Bankat Qendrore të anëtarëve (në këtë çështje referohen si ‘banka kombëtare qendrore’) në dobi të institucioneve të Unionit, trupave, zyrave ose agjencive, qeverive qendrore, rajonale, lokale ose autoriteteve të tjera publike, trupave të tjerë të pushtetuar nga e drejta publike ose ndërmarrjeve publike të Anëtarëve duhet të ndalohen, ashtu sikurse duhet të ndalohet blerja direkt nga ata - Banka Qendrore Europiane ose bankave qendrore kombëtare të instrumenteve debitore.

2. Paragrafi 1 nuk duhet të zbatohet tek institucionet kreditore publike të cilët, në kontekstin e furnizimit me rezerva nga bankat qendrore, duhet t’u jepet i njëjti trajtim nga bankat qendrore kombëtare dhe Bankës Qendrore Europiane si institucione private kreditore.[22]

Kështu, bankat mund të marrin hua nga BQE-ja në 1.25% të përqindjes minimale për bankat. Ndërsa qeveritë anëtare duhet të vendosin veten në mëshirë të tregjeve, të cilat mund t’i shtrydhin ato për “çdolloj mbartje që tregjet mbartin” - në rastin e Italisë, është 6.5%.[23] Por përse bankat qendrore kanë mundësi të marrin kredit në përqindjen prej 1.25% nga BQE-ja pa asnjë kufi ndërsa çezma është e mbyllur për qeveritë? Argumenti konvencional është se huamarrja nga qeveritë nga bankat e tyre qendrore është “inflacionare”. Por bankat private krijojnë parátë që ato japin hua njëlloj si bankat qendrore qeveritare. Bankat private emetojnë pará në formën e “bank-kreditit” mbi bilancin e tyre (“on balance sheet”) dhe ato e bëjnë këtë zakonisht përpara se ato të kenë likuiditetin e nevojshëm që të mbështesin huat. Më vonë, ato mund të marrin hua nga çdo vend që mund të marrin fonde më të lira. Kur bankat marrin hua nga BQE-ja si huadhënës i mjetit të fundit, BQE-ja printon parátë njëlloj sikurse ajo do të printonte nëse ajo do të jepte hua direkt te qeveritë. Këto arsyetime janë bërë në vitet ’70-të kur Bashkimi Europian ishte në fillim të krijimin të tij dhe borxhet qeveritare ishin të vogla.[24] Rezultati, sikurse Brown-i përfundon, totali i interesave për vendet e Eurozonës nuk është i aksesueshëm; por për Francën, të paktën, totali i paguar në interes që nga vitet ‘70-të duket të jetë sa i gjithë debiti i federatës franceze. Kjo do të thotë se, nëse qeveria Franceze merrte hua nga banka e saj qendrore përgjatë kësaj kohe, ajo mund të ishte sot pa asnjë borxh (debt-free). BQE-ja thotë në paragrafin 2 të Artikullit 123 se bankat e pronësuara nga qeveria mund të marrin hua mbi të njëjtët principe sikurse bankat private. Shumë vende brenda Unionit kanë banka nën pronësinë publike dhe, ndërsa shtetëzimi i bankave me paaftësi pagimi kanoset, ato gjenden me më shumë borxhe. Shuma e borxhit prej 8 miliard që u tërhoqë nga Banka Qendrore Europiane për Bankat e Eurozonës, të cilat jo vetëm që kanë dështuar për të gjetur kredi, fonde dhe kapital në tregun global, por ato janë bankat më të mëdha Europiane që po i drejtohen BQE-së për miliona euro me interes 2%.[25]thelb, politika monetare e Bankës Qendrore Europiane është deflacioniste kundrejt qeverive dhe inflacioniste kundrejt bankave private.

Roli i BQE-së në rritjen ekonomike dhe qorrsokaku i saj

Blerjet e bondeve në tregjet dytësorë (“outright monetary transactions”) nga BQE-ja ndryshojnë nga politika lehtësuese amerikane, britanike dhe japoneze: në rastin e BQE-së procesi “sterilizon” kreditin e injektuar në sistemin bankar përmes ankadeve që zhvillon vetë banka. BQE-ja filloi të blinte bonde të mbuluar në vitin 2009-të për të ‘stabilizuar’ bankat europiane të cilat urëtonin për likuiditet. Dy programe të mëvonshme, me të fundit në vitin 2014-të, synonin të nxisnin ekonominë se sa ta stabilizonin. BQE-ja ka blerë dhe aksione të mbështetur nga asete — domethënë, shuma pagesash nga hipotekat, borxhe të kartave të kreditit, borxhe automjetesh dhe kredite të tjerë konsumi. Me këto blerje BQE-ja nuk e nxiti ekonominë meqënse blerjet e bondeve ishin të një sasie të vogël. Blerja e bondeve qeveritare dhe e borxheve të cilësisë së lartë ka shtrembëruar tregun “repo”: marrëveshjet e riblerjeve. Bondet qeveritare përdoren si kolateral për riblerje ose tregje “repo” — borxhe afatshkurtër të siguruar mes bankave, investitorëve dhe pjesëmarrësve të tjerë të tregut. Ngaqë BQE-ja ka blerë shumë bonde qeveritare, gjendja e kolateralit ka rënë shumë. Kjo përkoi me kërkesën në rritje për kolateral, për shkak pjesërisht të një rrëmeti kërkesash rregullatore mbi bankat. Me rradhë presioni u rrit mbi tregjet “repo”, duke shtyrë më lartë kostot e bondeve dhe duke ngjallur ankesa në industri.[26] BQE-ja filloi një tjetër proces blerjesh në vitin 2016-të: të bondeve korporative duke i financuar drejtpërdrejtë ndërmarrjet. Qëllimi ishte të ndihmonte ekonominë.[27] Më konkretisht, BQE-ja filloi të blinte nga ndërmarrjet e mishëruara në eurozonë (edhe nëse kanë rezidencën fillestare në vend tjetër) bonde të kategorisë investitore të denominuar në euro. Vetëm bonde me maturitet prej më shumë se gjashtë muaj dhe më shumë se 30 vjet konsideron. Bankat u përjashtuan, por ndërmarrjet —gjymtyrët e të cilave kanë leje bankare— u përfshinë. BQE-ja ble bonde në tregun primar (për blerjen e bondeve të rinj) dhe sekondar (të bondeve të emetuar). Blerjet kryhen nga gjashtë banka qendrore —Belgjika, Gjermania, Spanja, Finlanda, Franca dhe Italia— çdonjëra mbulon pjesë të ndryshme të eurozonës. Për këtë politikë parlamenti europian nuk ishte i qartë dhe kërkoi një vit më pas transparencë nga BQE-ja duke i konsideruar politikat e saj tejet ‘sekrete’. Frika lidhet me mungesën e transparencës së BQE-së lidhur me ndërmarrjet që ajo ka financuar: se nëse disa ndërmarrje apo sektorë ekonomikë janë favorizuar me blerjet.[28] Rrjedha e kapitalit, siç citon në një raport-analizë një anëtar i bordit të BQE-së, arriti 5% të PBB-së së eurozonës gjatë vitit 2016-të. Kurrë më parë s’ka qenë rrjedha kaq e lartë.[29] Ndërsa PBB-ja dhe kërkesa e Amerikës pas krizës së fundit është në rritje, në BE nga mesi i vitit 2010-të deri në vitin 2014-të –për mos të thënë në rënie- ishte thuajse reçesionare. Nryshimi kryesor mes Amerikës dhe BE-së, lidhur me administrimin e krizës bankare, ishte se e para detyroi bankat të fshinin borxhin e keq nga regjistrat dhe për pasojë ato rritën fitimet në një fazë më të hershme në procesin e mëkëmbjes ndërsa në BE progresi i bankave ishte gradual dhe borxhi i keq nuk u fshi. Ristrukturimi bankar ose shpëtimi i bankave me gjendje të keqe financiare u ndërmorr në të dy kontinentet por me ndryshime në sasi...  

Ky ndryshim lidhet me dy faktorë kryesorë: (1) politikën monetare që ka ndjekur Fed-i pas shpërthimit të krizës 2008, Q1, 2, 3. përmes së cilës mbulon një pjesë të deficitit fiskal dhe (2) rolit hegjemonik të Amerikës rreth botës. Ndryshimi kryesor mes borxhit të qeverive europiane dhe qeverisë amerikane është se borxhi europian është kryesisht kundrejt të huajve ndërsa borxhi amerikan është kundrejt tregut të brendshëm. Për të njëjtën arsye Amerika ka sovranitet më të madh në politikën e saj ndërsa anëtarët e BE-së varen nga tetë “larot” që përmenda më lartë. Rritja ekonomike që pasoi në tremujorin e dytë të vitit 2017-të, rrjedhimisht, ishte pasojë politikave monetare dhe kryesisht e rënies së çmimit të naftës. Politikat monetare dhe nafta krijuan kushtet për rritjen e investimeve në eurozonë - gjendja e të cilëve në vitin 2017-të është në nivelin e para-krizës: 2007. Siç pohon Dragi: “pasuritë ekonomike rajonale ende varen nga huamarrja e lirë: investimet po shkojnë shumë mirë sepse fitimet korporative janë të mira, sepse përqindjet e interesave janë të ulëta”.[30] Politika monetare e Dragit nuk realizoi as objektivin tjetër: inflacionin e qendrueshëm as edhe rritjen e “qendrueshme” të çmimeve. Si rezultat e politikës së saj dhe mosrealizimit të objektivave dhe nevojës për të vazhduar politikën e saj, BQE-ja përballet me një pengesë tjetër, këtë herë ligjore: rregullat e saj nuk e lejojnë të blejë më shumë se një të tretën e borxhit në qarkullim të një vendi, dhe sasia e ‘bund-eve’ gjerman dhe debitit portugez po ngushtohet. BQE-ja rriti sasinë e debit supranacional të emetuesit nga 33 për qind të borxhit në qarkullim në 50 për qind. Rritja e tavanit vitin tjetër (2018) duket e vështirë. Gjermanët kanë kërcënuar se do të ndërmarrin veprime ligjore nëse ajo ndryshon qendrim. Përmblethtas, rritja ekonomike e BE-së varet nga politika monetare e BQE-së dhe çmimi i naftës: nëse e para pezullohet, njëlloj do të pezullohet dhe rritja ekonomike. Për nga rëndësia, nafta është më e rëndësishme se politika monetare: sepse thuajse gjithë vendet europiane e importojnë naftën. Kujtoj se nga politika monetare e Dragit fitojnë më shumë oligarkitë ekonomike: sepse në rastin e blerjeve të bondeve qeveritare jo vetëm që shtohet një shkallë mes BQE-së, bankave kombëtare dhe bankave tregëtare por edhe kostoja e huave rritet njëlloj si për bankat ashtu dhe për ndërmarrjet që supozohet se do të marrin hua nga bankat. Ndërsa në rastin e blerjeve të bondeve korporative është e qartë se BQE-ja synon pikërisht të “rrisë” veprimtarinë e tyre ekonomike. Problemi ekonomik i eurozonës nuk mund të zgjidhet as përmes ndihmave të FMN-së:

FMN-së i mungon arsenali: burimet e saj totale të paangazhuara janë vetëm 440 miliard dollarë. Ajo mund të rrisë më shumë kapitalin nga vende të interesuara jashtë unionit. Por ajo nuk mund të shpresojë kur ngurrimi i lojtarëve udhëheqës të eurozonës është evident për të ofruar mbështetjen e nevojshme. Edhe nëse ajo do të kishte burimet, programet për anëtarët individ do të dështonin pa asnjë dyshim. I vetmi program që do të bënte ndryshimin do të ishte një program për të gjithë eurozonën, duke ditur që programet për vendet problematike do të duhet të përfshijnë një perspektivë të arsyeshme për kërkesë totale më të lartë.[31]  

Fondi për Stabilitet Financiar i Eurozonës, nga ana tjetër, nuk mund të ndihmojë qoftë edhe nëse do të mblidhte fondet e nevojshme për të përballuar krizën. Propozimet e Zhan Klod Junker për të kërkuar ndihmë nga FMN-ja, me qëllim që të rrisë kërkesën e bondeve qeveritare ku EFSF do të blinte 50% të bondeve në tregun primar me garanci 20-30% të vlerës nominale të tyre; apo bashkë-investimin e kapitaleve me qëllim joshjen e investitorëve të huaj në eurozonë për blerjen e bondeve të vendeve të eurozonës e propozime të tjerë, janë qorrsokak. Vitin tjetër pritet të zvogëlohet veprimtaria e BQE-së. Zvogëlimi i saj do të rrisë fuqinë e euro-s. Si rezultat, fuqia e euro-s nuk mund të ndihmojë as aksionet rajonale. Në kohën kur vlerësohet se pak më shumë se 50 për qind e shitjeve të ndërmarrjeve europiane janë jashtë BE-së. Në Gjermani, me epërsinë e saj për të eksportuar ndërmarrjet “Mettelstand”, numri është më i madh. Megjithëse fuqia e euros zakonisht ka një lidhje negative me tregjet rajonalë të aksioneve, ndjeshmëria e një devize më të fuqishme ndryshon përgjatë sektorëve. Mallrat e përdorimit të përditshëm dhe kujdesi shëndetësor janë mes të më ekspozuarve, ndërsa financa, shërbimet publike, dhe telekomet më pak të cënueshmit.[32] Fuqia e euro-s do të ndikojë negativisht në eksportet e eurozonës gjithashtu. Në gjendjen e mësipërme erdhi paralajmërimi i Wolfgang Schauble-s, ish ministri i financave gjermane për tetë vjet dhe tashmë folës në Butenstagun gjerman, se një tjetër krizë financiare botërore na pret — për shkak se bankat qendrore kanë pompuar triliona dollarë në tregje. Ky paralajmërim vjen një muaj pas paralajmërimit të BIS-it kur tha se krediti i lirë mund të nxjerrë nga shinat ekonominë botërore. Schauble mbrojtoi edhe një herë politikat e kursimit duke i përligjur (“vindicated”) ato me ‘suksesin’ e ekonomisë gjermane e cila iu “ngjit rregullave” dhe shmangu deficitet. Por Schauble nuk përmendi bankat që kanë pompuar triliona në treg! Hamendësisht nënkuptoi politikën monetare të Dragit dhe bankat qendrore europiane. Nëse është kështu, s’ka të drejtë: sepse flluskat s’i krijojnë bankat por politikat e elitave. Në rastin përkatës, Dragi veproi ashtu siç veproi sepse eurozona ishte në krizë të thellë. Politikat përkatëse i ‘miratoi’ edhe Schauble duke mbajtur një qendrim të pandryshueshëm politikisht ndërsa nuk i pengoi ato. Se si mund t’i ‘pengonte’ është e qartë: duke argumentuar që në fillim pasojat e politikave të Dragit, siç do të vepronte çdo njohës i mirë i politikave monetare të cilat supozohet se njihte Schauble. Por ai nuk veproi kështu: la shkoklavitjen e politikave përkatëse dhe foli për ‘krizë botërore’ pas materializimit të tyre! Qendrimi i Schauble-s ka dhe një përmasë tjetër, mjaft të rëndësishme për popujt europianë: se nëse qendrimi i BIS-it dhe Schauble-s përqafohet nga elita politike gjermane, në kushtet aktuale, që me shumë gjasa mund të përqafohet, kriza ekonomike në eurozonë do të intesifikohet. Shkurt, një fazë tjetër stanjacionare në qendër dhe depresive në periferi dhe gjysmë perieri na pret.

 

Deutschland Elite: Über Alles

Diktati franko-gjerman dhe krijimi i Europës së dy-shpejtësive, disa shpejtësive dhe mundësia e shpërbërjes së unionit

Gjithçka që u diskutua më lartë është pasojë e masave dhe politikave që adoptoi aksi frank-gjerman në vigjile të vitit 2012-të. Le Monde Diplomatique në atë kohë shkruajti se dy kryeministrat e rinj në Athinë dhe Romë janë emëruar pikërisht sepse janë njerëz të së djathtës së Komisionit Trilateral (Bilderberg), të cilët mbështesin idenë se shoqëritë perëndimore janë shumë demokratike![33] Marrëveshja e çiftit ‘Merkozy’ vendosi një herë dhe përgjithmonë epitafin për të gjithë periudhën e pasluftës, për hatër të një imazhi ku tregu i lirë duhet të sundojë: sepse në Paris ata arritën në përfundimin se duhet të forcohet ‘disiplina fiskale’ duke paraqitur një sërë propozimesh.Masat kryesore që propozuan euro-strumbullarët — që u miratuan njëzëri nga 17+6 vende, janë si vijon:

1. Ndryshim të Traktatit të Bashkimit Europian, ku presidenti e Këshillit Europian, Herman van Robai, kërkoi ratifikimin e tij brenda 27 vendeve të Unionit. Dhe meqënse ato nuk u pajtuan, Berlini dhe Parisi kërkuan miratimin e tij nga 17 vendet e Unionit, duke lënë hapur rastin për ndonjë vend tjetër të eurozonës nëse dëshiron të marrë pjesë (një dritare e lënë nga dyshja Robai-Barozo), për të cilin Britania qëndroi jashtë Traktatit të miratuar, me David Cameron i cili kërcënoi paraprakisht me veto; qëllimi i tij ishte të mbronte metropolin e Londrës nga masat e rrepta duke kërkuar: a) çdo transferim pushteti nga rregullatorët kombëtar te rregullatorët europianë do të jenë subjekt vetoje; b) bankat duhet të ndeshen me një kërkesë më të lartë kapitali; c) autoriteti i bankave europiane duhet të qëndrojë në Londër; ç) Banka Qendrore Europiane të kundërshtohet në përpjekjet e saj për të urdhëruar që të mos kontrollohen transaksionet e eurove të denominuara brenda eurozonës; duke u miratuar këto kërkesa me Hungarinë; ndërsa Suedia dhe Çekia dëshirojnë që Traktati të miratohet në parlamentet e tyre- ratifikim që duhet të përfundojë deri në mes të marsit të vitit që vjen; (politikë e kërkuar nga Merkozy); ndërkohë, Robai-Barozo kërkuan revizionime të thjeshta për amendimin e Artikujve dhe Protokolleve që do ishte e nevojshme vetëm nga miratimi i udhëheqësve të anëtarëve pa ratifikim nga parlamentet kombëtare (një metodë pothuajse e ngjashme u adoptua këtë vit nga Kongresi Amerikan me Superkongresin, duke përjashtuar nga mundësia diskutimin e projektligjeve në Kongres me justifikime qesharake;   

2. Gjoba automatike për të gjithë ata që janë të padisiplinuar kundrejt ‘disiplinës fiskale’ - jo më shumë se 3% të PBB-së, sikurse diktonte deri më sot Traktati Europian; (propozuar nga Robai-Barosso dhe miratuar nga 17+6)

3. Mishërimin e “rregullit të artë” (“buxheteve të balancuar” në Kushtetutat Kombëtare nën varësinë e Gjykatës Europiane dhe e drejta e Brukselit t’i kontrollojë ato, qoftë edhe në stadin paraprak); (propozuar nga Robai-Barosso)

4. Ruajtja e zotëruesve të bondeve përmes funksionalizimit të mekanizmit të stabilitetit europian - European Stability Mechanism (ESM), që do të kombinohet me EFSF - dhe shpëtimin e “përhershëm” të tyre deri në Korrik 2012 dhe jo në Korrik 2013 me kapital 500 miliardë euro, megjithëse ristrukturim vullnetar mund të ndodhë, që do të funksionojë me rregulla bankare duke ruajtur mundësinë për ristrukturim direkt të tyre. Gjermanët ishin kundra kësaj mase;

5. Ndryshim të rregullit që do të përjashtojë pjesëmarrjen e privatëve në ristrukturimin e borxhit dhe rasti i “qethjes” së Greqisë përbën përjashtim; (propozuar nga Merkozy)

6. Bashkërendim të taksimit të ndërmarrjeve; (propozim nga Merkozy)

7. Shumicë specifike 85% në vend të unanimitetit;

8. Takime mujore të udhëheqësve të eurozonës;

9. Jo në shtrirjen e BQE-së në krizën aktuale; dhe

10. Jo tek eurobondet.[34] (por që është si alternativë e hapur pasi është propozuar nga dyshja Robai-Barosso)

Kështu, meqënse Gjermania dhe Franca gëzojnë shumicën e konsiderueshme në Parlamentin Europian, ato synojnë miratimin, sikurse propozimi i ri solli, dhe në kundërshti nga e kaluara, pa asnjë pengesë vetoje. Me propozimet e mësipërme, ata kërkojnë të krijojnë, sikurse pritej,  Europën e dy-shpejtësive, pavarësisht se Sarkozy kundërshtoi se kjo s’ka për të ndodhur: 17+10= 27, sepse Gjermania, pavarësisht politikës së saj fiskale relativisht të mirë, ka problem me bankat tregëtare. Siç citon Der Spiegel:

Gjermania mund të riaktivizojë një fond shpëtimi për të blerë aksionet e bankës së dytë më të madhe në vend, Commerzbank, nëse ajo nuk rrit dot kapitalin e saj deri në korrik të vitit 2012-të. Aksionet e saj ranë 5.3% dhe ato kanë rënë 68% këtë vit. Qeveria Gjermane ka tashmë 25% të aksioneve të kësaj banke. Aksionet e saj ranë 22% vetëm muajin e fundit. Ndërkohë, Commerzbank në përgjigje të kësaj mase, thotë se ajo do të riblinte më shumë se 600 milionë euro në obligacione, me qëllim që të mbështesë kapitalin e saj, e cila raportoi 687 milionë euro humbje në tremujorin e tretë të këtij viti.[35]

Sidoqoftë, situata e bankave të nivelit të dytë, ose bankave tregëtare në Gjermani, pavarësisht provave të stresit (“stress test”), sipas një analize,[36] vazhdon të përkeqësohet. Kështu, në vitin 2001, Komisioni Europian anuloi “garancitë e padrejta të shtetit” për Landesbankat gjermane. Me këtë, ai i dha fund një periudhe të kreditit me përqindje të lartë dhe përfitimeve të lehta për huadhënësit e shtetit. Pjesa më e madhe e tyre u përqendruan te përqindjet e larta të aseteve për të mbajtur fitimet në rritje. Kur kriza e fundit plasi ekspozimi i madh i Landesbankave kundrejt obligacioneve hipotekare të SHBA-së u zbulua. Që nga ajo kohë bilanci është tkurrur me thuajse 40 për qind dhe huadhënia globale është kufizur, zakonisht me ndihmën e komisionit. Sot sektori punëson 37,000 njerëz dhe përllogaritet se ai mbulon 20 për qind të gjithë huadhënieve korporative Gjermane. Ndërmarrjet në Gjermani kanë një strukturë dy-këshillimore me një këshill mbikqyrës që përbëhet nga jo-ekzekutivë të cilët monitorojnë administrimin. Në Landesbank, ata janë zakonisht politikanë vendor, kryebashkiakë ose kryetarë të bankave të kursimit të cilët mund të jenë gjithashtu pronarë të bankave. Teorikisht, kjo strukturë siguron një farë monitorimi të pavarur. Por kritikët thonë me të drejtë se ajo krijon një konflikt të pashmangshëm interesi: sepse politikanët kanë dashur historikisht të përdorin Landesbankat për të përparuar axhendën e tyre.

Por në një epokë të interesave të ulët dhe të përqindjeve dhe investimeve të varfëra ku përfitimet zvarriten edhe më poshtë, Landesbankat janë ende duke kërkuar biznes përtej kufijëve rajonal dhe ndërkombëtar. Landesbankat tashmë nuk konkurrojnë: përkundrazi, ato kanë krijuar kartele. Për shembull, për BayernLB, atje është një marrëveshje që krahu i saj i shitjeve me pakicë nuk duhet të konkurrojë shumë fort me Sparkassen Bavareze, e cila pronëson 25 për qind të bankës. Në vend të kësaj, krahu i shitjes me pakicë kërkon të jetë më konkurrentë përtej rajonit. Bankat i paguajnë qeverisë miliona çdo vit si “shpërblim” për garancinë e shpëtimit në rast kapitullimi. Solidariteti midis Landesbankave mungon. Bankierët, nëse gabojnë, nuk dënohen. Për shembull, për herë të parë u raportua se një këshill administrativ i Landesbankës “HSH Nordbank” ishte akuzuar për mashtrim — d.m.th. banka u përpoq të paraqeste bilancin e saj më të fuqishëm se sa ishte në realitet, përgjatë krizës financiare, një mashtrim që çoi në rikapitalizim nga qeveria. Për këtë ajo nuk u dënua: përkundrazi, ajo u maskua nga qeveria!

Shkurt, megjithë përpjekjet e disa bankave për t’u integruar më shumë në periferi të Gjermanisë, ajo ka krijuar një sintezë midis bankës qendrore shtetërore (Bundesbank) dhe bankave private (Landensbank) e cila ka përkeqësuar fitimet për të dytat. Kjo situatë ka detyruar bankat tregëtare të kërkojnë tregje përtej Gjermanisë. Dhe nëse bankat private dështojnë, banka qendrore siguron shpëtimin e tyre. Efekti negativ dhe kryesor i kësaj sinteze është i dyfishtë: në njërën anë ajo monopolizon sektorin e bankave private në anën tjetër ajo përqendrohet te kreditimi i biznesit të madh, meqënse biznesi i korporatave ndërkombëtare siguron përfitime më të mëdha. Tashmë atje janë pesë banka kryesore: Helaba në Frankfurt, LBBW në Stuttgart, BayernLB në Munich, NordLB në Hannover dhe HSH në Hamburg.  Gjithashtu, sepse rajonet në Gjermani nuk sigurojnë fitime të larta dhe sepse bankat e mëdha, ndryshe nga bankat e vogla, mund të konkurrojnë në tregun ndërkombëtar të marketingut. Por atje është një arsye tjetër: bankat e integruara në tregun ndërkombëtar të marketingut duhet të shoqërojnë ekspansionin e korporatave ndërkombëtare me qëllim që fitimet të kthehen në kohë reale në vendin e origjinës. Këtë dinamikë fundja e imponon kuadri institucional i G/N. Kjo është arsyeja që Bundesbank, Banka Qendrore Gjermane, ka braktisur principin e saj të dikurshëm: inflacionin e kontrolluar, pavarësisht se përgjatë vitit 2014-të, ajo u mundua ta risillte për konsum publik në hapësirën monetare.[37] Me një union punëtorësh të dhjetuar, nga më të ulëtit në Europë (18%), me punëdhënës që kurthojnë pagën minimale të punëtorëve, duke detyruar punëtorët të punojnë me rroga të ulëta për një kohë të pakufizuar dhe me një Gjermani dikur autonome dhe me politika kursimtare brenda një unioni katër herë më të madh se ajo, gjendja nuk lë shumë hapësirë për përmirësim.           

Çfarë do të ndodhë nëse Gjermania tërhiqet nga Eurozona?

Zërave se Gjermania po printon marka[38] për të dalë nga eurozona, megjithëse vijnë nga Drejtoresha e Deutsche Bank, do të ishte mirë t’i vendosnim brenda një skenari të pathënë zyrtarisht por që qarkullon në mendësitë e njerëzve. Në nivel monetar Gjermania, bashkë me vendet e integruar në euro, do të shkojë në mekanizmin ‘ERM-II’, i cili parashikon një kuadër pune dhe rregullon përqindjet e shkëmbimit midis kartëmonedhave të BE-së. Për të rritur konkurrencën në tregun ndërkombëtar të marketingut, Gjermanisë i imponohet zhvlerësim i kartëmonedhës. Përdorimi i këtij mekanizmi nënkupton se do të zhvlerësohen të gjitha kartëmonedhat e tjera, me qëllim që cikli i inflacionit të fillojë sërish. Ky është një skenar; tjetri varet nga politika monetare që do të ndjekin vendet e dezintegruar: ato mund të luhaten midis adoptimit të politikës monetare bazuar në ar apo në bonde qeveritare. Shkurt, zhbërja e eurozonës (jo e Bashkimit Europian) fillon nga adoptimi i devizave kombetare dhe zhvlerësimi analog i kartëmonedhave. Kjo lëvizje sërish do të sillte përfitime për eksportet gjermane, meqë ato janë konkurrente në tregun global, por edhe rritjen e çmimeve të importeve gjermane. Këtë “rritje” ekonomistët gjermanë e njohin dhe ka shumë mundësi të shkojnë te ky mekanizëm — d.m.th te tërheqja nga kartëmonedha e përbashkët - euro - por do të mundohen të ruajnë mekanizmat e tjerë të Bashkimit Europian. Por braktisja e euros do të krijonte panik për investitorët që kanë investuar në euro dhe do të shkaktonte kapitullime të bankave. Por edhe nëse ndërmerret braktisja e euros, duke kontrolluar kursimet dhe investimet përmes shtetëzimit të bankave kryesore, ngrirja e tregut për disa vjet do të jetë e pashmangshme. Tërheqja graduale e euros do të ruante edhe depozitat pavarësisht se neoliberalët do të përfrikësojnë popujt se depozitat humbasin: sepse kursimet do të ruajnë fuqinë blerëse brenda tregut të shtetit nëse mbulohet nga shteti por do ta humbasin atë jashtë tij. Siç shqyrtonFotopoulos, për shembull, kur mbështet daljen e Greqisë nga Eurozona, por edhe nga Bashkimi Europian, duke i paraqitur asaj një kuadër pune: vlera e depozitave në euro do të mund të ndryshonte në dhrahmi me bazë shkallën progresive e cila do të ruante forcën blerëse në mënyrë analoge me të ardhurat e përgjithshme të depozitorëve (sa më të vogla të ardhurat, aq më e madhe ruajtja e fuqisë blerëse).[39]

OECD: s’i thotë të gjitha!

Sistem më të mirë edukativ, reforma në tregun e punës dhe më shumë rishpërndarje mund të ndalojnë valën e protestave midis të varfërve dhe të pasurve...[40]

Kështu deklaroi organizata për bashkëpunim ekonomik dhe zhvillim (OECD), pa prekur, sigurisht, shkaqet kryesore të krizës! Për shembull, pavarësisht qasjes së pjesshme të saj, kjo organizatë tregon se pabarazia e të ardhurave u rrit në 17 vende nga 22 që u vëzhguan, midis mesit të vitit 1980-të dhe pas vitit 2000, me pasoja thelbësore në kohezionin social. Të ardhurat e majës së 10% janë 25 herë më të larta sesa 10% i fundit, ndërsa ato janë 14 herë më të larta kundrejt pagesës bazë në SHBA, Izrael dhe Turqi dhe 10 kundrejt pagesës bazë në Britani.[41]

Disa përçartje të politikanëve shqiptarë

Meqë remitancat e emigrantëve do të pakësohen përherë dhe më shumë, për shkak të krizës së eurozonës, të cilat gjeneronin “zhvillimin” kryesor ekonomik në Shqipëri përgjatë dekadës që kaloi —sigurisht, më shumë për oligarkët sesa për punëtorët— tashmë, qeveritë tona do ta çojnë edhe vendin tonë në rrënim të mëtejshëm dhe përplasje sociale të pashmangshme. Vetëm për vitin 2012-të “burokratët” e qeverisë “Berisha” miratuan sa vijon:      

Buxheti i shtetit parashikoi 395 miliardë lekë shpenzime dhe 355 miliardë lekë të ardhura. Diferenca do të financohet përmes borxhit të ri që do të merret vitin e ardhshëm në masën 41 miliardë lekë ose 3 % e prodhimit kombëtar.

Berisha çartonte edhe në politikën e jashtme, veçanërisht lidhur me sulmin e vendeve sovrane: ai argumentoi se Shqipëria do të mbështesë sulmin që po përgatitet nga forcat ushtarake amerikano-izraelite me mbështetjen e Sauditëve, Francës dhe Britanisë, kundrejt Iranit![42] Por le t’i përgjigjemi ish-Kryeministrit me vetë hegjemonistët e kësaj bote, anglezët:

Irani është një shtet autoritar, ndonëse jo më shumë shtypës se aleatët perëndimor të tij sikurse është Arabia Saudite. Por ai nuk ka pushtuar asnjërin në 200 vjet. Ai vetë ishte pushtuar nga Iraku me ndihmën perëndimore në vitin 1980, ndërsa SHBA-ja dhe Izraeli kanë sulmuar 10 vende ose territore midis tyre në dekadën e kaluar. Britania shfrytëzoi, zaptoi dhe përmbysi qeveri në Iran për rreth një shekull. Atëherë kush kërcënon cilin?[43]

Kundërshtimet sporadike të parashikimeve të FMN-së, nga Ridvan Bode, ish-Ministri i Financave, nuk sjellin ndonjë përtëritje në mendimin ekonomik shqiptar. Se çfarë mungon është padija e skajshme e klasës politike në Shqipëri. Kështu:

Për të siguruar punë të përhershme për punëtorët, por edhe kënaqjen cilësore të nevojave të konsumatorëve, ajo që mund të bëhet është krijimi i një lëvizjeje qytetare me qëllim që të vijnë ndërmarrjet publike nën kontrollin e “bashkive” të reja, të cilat do të themeloheshin në mbledhjet e qytetarëve. Krijimi paralel i institucioneve demokratike direkte nëpër bashki, të cilët do të jepnin kontrollin e ndërmarrjeve të bashkisë dhe të popullarizimit te vetë anëtarët e bashkisë, do të lejonte kalimin në një Demokraci Gjithëpërfshirëse, përmes kalimit gradual të burimeve dhe të ardhurave prodhuese nga ekonomia e tregut te sektori i ri “Demokratizues”.[44]

Qëndrimimi i ish Ministrin e Ekonomisë, Arben Malaj, për shembull, lidhur me zgjidhjen e krizës ekonomike në Shqipëri, është kryekëptut kontradiktor dhe i padrejtë:  

Sot sistemi ynë bankar krediton në ekonominë tonë rreth 40% të PBB-së, një shumë e konsiderueshme për të mbështetur zhvillimin tonë. Totali i shpenzimeve qeveritare në ekonomi gjatë një viti buxhetor është rreth 30% e PBB-së... të mbështeten me kredi vetëm bizneset e suksesshme, kjo e bën rritjen ekonomike më konkurruese, kjo i bën bizneset më të suksesshme edhe në periudha kritike të cikleve ekonomike![45]

Në një shkrim të fundit,[46]i njëjti ish-Ministër dhe programues i politikave ekonomike të Partisë “Socialiste”, megjithëse sjell një pasqyrë të shkurtër dhe shkaqe dytësorë dhe tretësore të rrënimit ekonomik në vend (siç bëjnë homologët e tij), argumenton se nuk duhet të shpresojmë shumë nga “grantet” e BE-së. Kështu, Malaj, njëlloj si homologu i tij Bode, ishte kaq i bindur me përmbysjen e parimeve ekonomike saqë si fillim këmbënguli te zhvillimi prezent dhe tani dyshon tek ai! Madje ai adopton parimin më të egër të kapitalizmit —‘vdis ose zhvillohu’ - ex officio/cathedra—kur thotë që të mbështeten me kredi vetëm bizneset e suksesshme me qëllim që rritja ekonomike të jetë më konkurruese! Domethënë, përmbys qoftë edhe mendësinë ortodokse të elitave kapitaliste: se rritja ekonomike buron nga konkurrenca dhe jo nga kreditë e bankave!

Shkaku kryesor i problemeve socio-ekonomike është pa dyshim ‘delegimi i pushtetit’ drejt të panjohurës, një proces që mundëson (ose krijon kushtet) për përqendrimin e pushtetit në njërën anë dhe shpërqedrimin në anën tjetër. Me delegimin e pushtetit, qytetarët, përveç se nuk aktivizojnë ndërgjegjen, vetë-dijshmërinë, kufizojnë zhvillimin e urtësisë etj., por kur veshin me pushtet politikanët profesionistë, vrasin njëherësh veten dhe politikanët profesionistë: sepse politikanët ndërsa depërtojnë në politikë pa dije sistemike dhe administrative dhe, pa virtyte, nuk kanë mundësi të kuptojnë ‘realitetin’ social kur gjenden në pushtet ose kur shkëputen nga pushteti i një populli, i cili luan rolin e një kundër-pushteti. Luksi i mbyt dhe takimet me homologët larg syve dhe problemeve reale të një vendi i bën sureal. Për shembull, Edi Rama më 24 Nëntor 2011 takoi në Bruksel Stefan Füle-n, Komisionerin e Zgjerimit...për të kërkuar mbështetje politike. Rama takoi edhe ish-kryeministrin e Greqisë, J. Papandreu, i cili i tha Ramës se PASOK-u — d.m.th partia “socialiste” që udhëhiqte ai— dështoi sepse partia pararendëse e kësaj të fundit -Partia “Demokratike” e Kostas Karamanlisit, fshehu shifrat e borxheve...një mantër gebeliane që përsëritet gjithandej nga Papandreu dhe gjithë “ekonomistët” e elitave. Por mungesa e transparencës është vetëm një ndër arsyet e rrënimit të ekonomisë greke dhe nuk është shkaku por simptoma e saj. Njëlloj veproi Bodja në një shfaqje televizive: ai fajësoi ekonominë europiane për tkurrjen e buxhetit dhe konsumit në vend ndërsa në panel kishte disa ‘psaltë’ dhe ‘buzëqeshas’ të masmedias.[47] Dija e gazetarëve dhe “ekonomistëve” ortodoksë rreth ekonomisë është si njohuria e qyqes![48] Berisha nuk ndalonte së deliruari për zhvillim ekonomik dhe liri ndërmarrëse kur ishte krye...Ruçi, në anën tjetër, me tetë shtyllat që i propozoi Berishës si marrëveshje për miratimin e buxhetit të vitit 2012-të, ishin natyrë-mira por të dështueshme në kuadrin institucional dhe dinamikën ekonomike në të cilën gjendemi.

Përfundime

Të dyja teoritë - marksiste dhe ortodokse - e njohin avantazhin e vendit më të fuqishëm ekonomikisht nëse një bashkim ekonomik, monetar dhe politik ndërmerret. Banka Qendrore Europiane, duke zotëruar ‘instrumentin’ e ekonomive rajonale kontribuon në gjendjen e popupjve. Fondi i eurozonës (EFSF) është i pamjaftueshëm. FMN-ja nuk mund të ndihmojë dhe as Banka Botërore. Merkel, ndërkohë, gënjen veten kur mundohet të qetësojë zemërimin e vendeve që janë zhytur në borxhe, varfëri dhe rrënime dhe kur thotë se kriza do të marrë vite të tëra për t’u rregulluar,[49]sepse kriza do të jetë e përhershme dhe në përkeqësim nëse Gjermania nuk ndryshon politika. Se çfarë mund të bëjë Gjermania është e qartë: së pari, duhet të kuptojë shkaqet e krizës. Që të kuptohen shkaqet e krizës duhet të mësojë të studiojë. Nëse gjykojmë nga mënyra se si operojnë partitë —duke krijuar militantë pa dije se sa veprimtarë politikë me dije sistemike dhe administrative— dhe nga mos-orgnizimi politik i popujve, deduktojmë se kriza e eurozonës do të vazhdojë për shumë dekada.

 


[1]Për shembull, nga vitet 1990-2012, numri i personave, që punojnë, ka rënë nga 11,2 milionë në 10,1 milionë. Në perëndim numri ka mbetur i qëndrueshëm. Deri në vitin 2030 në lindje numri të personave të aftë për punë do të bjerë përsëri me shifra milionëshe. Suksesi i bashkimit të Gjermanisë nuk është ende i plotë, DW, 08, 11, 2014.

[2]German court refers ECB bond-buying programme to European justice, FT reporters, February 7, 2014.

[3]Sipas ligjëratës së saj mbajtur së fundmi.

[4]German companies look overseas as home opportunities fade, FT,October 12, 2014.

[5]Po aty.

[6]Angela Merkel vows to create 'fiscal union' across eurozone, The Guardian, 2 December 2011.

[7]Franco-German challenge to eurozone bank rescue plan, FT,May 31, 2013

[8]EU reaches deal on failed banks, FT,June 27, 2013.

[9]Eurozone crisis: Bank rescue rules agreed, as EU Summit begins, The Guardian, 27 June 2013.

[10]Το «κούρεμα» καταθέσεων τώρα και πανευρωπαϊκό, Ελευθεροτυπία, 28 Ιουνίου 2013.

[11]Shih,përmë shumë,rreth‘klasave’, Kushtetutaeglobalizmitneoliberal.

[12]Germany is strong, but not nearly strong enough, FT, August 11, 2013.

[13]Sistemi social i Gjermanisë para kolapsit?DW, 16.08.2013.Thuajse gjysma e buxhetit gjerman për këtë vit, rreth 145 miliardë euro, shkon për sigurimet shoqërore, mbështetjen e familjeve dhe të të rinjve si dhe për punësimin. Shoqata e Përgjithshme e Shoqatave Humanitare vlerëson se në të ardhmen kjo shumë nuk do të jetë e mjaftueshme. Në të ardhmen do të nevojiten edhe 35 miliardë shtesë për vit. Sipas studimit të nevojshme janë shtimi i ndihmës sociale nga 382 euro në 464 euro në muaj, fondet për banesat sociale dhe për përkujdesjen e të moshuarve dhe invalidëve. Partia Socialdemokrate dhe Partia e Gjelbër kanë llogaritur se nëse do të futet një taksë për pasurinë, nëse do të rritet taksa për trashëgiminë dhe do të taksohen edhe transaksionet e bursave, shteti mund të mbledhë miliarda të ardhura shtesë. Po ashtu nëse do të luftohet evazioni fiskal, që sipas OECD-së në Gjermani shkon deri në 168 miliardë euro, atëhere shuma e taksave që mbledh shteti do të jetë edhe më e madhe.

[14]The emergence of the Frankfurt Group has turned back the democratic clock, The Guardian, 8 November 2011.

[15]Eurozone crisis live: Finland preparing for euro breakup, The Guardian, 17 August 2012.

[16]Eurozone Debt crisis: Berlusconi loses majority in Italian parliament, The Guardian, 8 November 2011.

[17]Liikanen is at least a step forward for EU banks,FT, October 4, 2012.

[18]Ο μάνατζερ της κυβερνώσας ελίτ, Ελευθεροτυπία, 11 Νοεμβρίου 2011.

[19]Οι απατεώνες των ελίτ και η ανάγκη για παλλαϊκό μέτωπο, ΤΑΚΗ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ, Eleftherotypia, 5 Νοέμβρη 2011

[20]Shih, Ekonomia ekstroverte kapitulloi Greqinë: Shqipëria drejt të njëjtës greminë.

[21]The European Central Bank Fiddles While Rome Burns, Global Research, November 30, 2011.

[22]Po aty.

[23]Po aty.

[24]The European Central Bank Fiddles While Rome Burns, Global Research, November 30, 2011.

[25]ECB overnight lending jumps to €8bn,FT, December 2, 2011.

[26]How the ECB-s purches have changed European bod markets, FT, February 8, 2017.

[27]A guide to the ECB-s corporate bond purchases, FT, June 1, 2016.

[28]ECB to shed more light on corporate bond purches, FT, June 21, 2017.

[29]The internation dimension of the ECB-s asset purchase programme, Benoît Cœuré, Eureopean Central Bank, 11 July 2017.

[30]Investment rebound adds sparkle to eurozone recovery, FT, 4 october 2017.

[31]What the IMF should tell Europe, FT,29, 11, 2011.

[32]Can a Macron-Merkel axis reignite European equities? FT, Sep 21, 2017.

[33]Rule by troika, Le Monde, Serge Halimi, December 2011.

[34]To Tuxos tou Berolinou, Eleutherotypia, 6, Dhjetor 2011, Por, duke konsideruar se gazeta nuk përmbante informacion të mjaftueshëm, është shfrytëzuar informacion nga raporti i javës që Traktati i miratuar nga Martin Wolf në Financial Times, Guardian dhe Gazeta të ndryshme, me qëllim që pasqyra e dhënë të jetë kompletuar.  

[35]Commerzbank shares fall on nationalisation report, BBC,  5 December 2011.

[36]Germany: Bank balance, FT,July 30, 2014.

[37]A desperate Bundesbank has abandoned principle, WolfgangMünchau, FT, August 3, 2014.

[38]Germany Is Already Printing Money… Deutsche Marks, Seeking Alpha, Oct 26, 2011.

[39]Οι καταστροφικές συνέπειες της παραμονής μας στην Ε.Ε., ΤΑΚΗΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣΕλευθεροτυπία,8 Οκτώβρη 2011.

[40]Rich-poor divide widens in advanced economies, BBC, December 5, 2011.

[41]Po aty.

[42]Berisha: Mbështesim një sulm ndaj Iranit, Shqip, 2011, 12, 08.

[43]War on Iran has already begun. Act before it threatns all of us.The Guardian, 7 Dec 2011.

[44]ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΠΡΟΤΕΚΤΟΡΑΤΟ ΤΗΣ ΥΠΕΡΕΘΝΙΚΗΣ ΕΛΙΤ, T. Fotopoulos, f, 228.

[45]Bankat – Depozituesit – Ekonomia, 2011-11-18, Shqip, Arben Malaj. (Theksi u shtua)

[46]Pasojat e krizës greke, Arben MALAJ.

[47]Sipas intervistës së tij në Visionplus, ku “ekspertët” e kanaleve e pyesin Boden duke mos i bërë asnjë pyetje për shaqet e rrënimit ekonomik etj. 

[48]Qyqja i vendos vezët në foletë e zogjve të tjerë dhe përpara se t’i pjellë ato, fotografon në trurin e saj ngjyrën e vezëve të një foleje zogu dhe i pjell ekzaktësisht si ato, me qëllim që zogu që do t’i ngrohë mos të kuptojë gjë, dhe qyqja të shtohet dhe zogu të gënjehet dhe zvogëlohet në numër. Pikërisht këtë rol kanë adoptuar gazetarët dhe “ekspertët” e massmedias sot!

[49]Crisis 'will take years to fix', says Angela Merkel, BBC, 02 December 2011.

Më Të Lexuar

  • Viewed
  • Past:
  • Dita
  • Java
  • Muaji
Albania Web Design & Development by: WWW.FIT.ALFIT.AL WEB DESIGN ALBANIA