Greqi–Turqi: nga “Miçotakis jok” tek ujërat e qeta në Egje

Takimi i radhës, i teti, i kryeministrit Qiriakos Miçotaqis me presidentin e Turqisë Rexhep Tajip Erdogan në Ankara u zhvillua pa klimën asfiksuese të katërvjeçarit të parë të qeverisjes së Demokracia e Re.

Qëndrimi agresiv turk ishte bërë krejtësisht i qartë që në muajt e parë të ardhjes së Miçotaqit në kryeministri dhe atmosfera mes dy udhëheqësve ishte tashmë tepër e rëndë në takimin e tyre të parë në shtator 2019 në Nju Jork.

Në vitin 2020, tensioni në marrëdhëniet greko-turke arriti një pikë të rrezikshme, pasi shpërthyen dy kriza: njëra në Evros, me nxitjen e flukseve migratore, dhe tjetra me Oruç Reis, kur për gati gjashtë muaj flotat e dy vendeve u përballën në Mesdheun Lindor.

Në maj 2022, pak ditë pas fjalimit festiv të Miçotaqit para seancës së përbashkët të Kongresit, i cili nga disa në Ankara u kuptua (gabimisht) se përmbante nënkuptime kundër Turqisë (që SHBA-të të mos i jepnin Ankarasë F-35 dhe F-16 të modernizuar), Erdogani tha shprehjen e famshme “Micotakis jok” (domethënë: “për mua nuk jeton më njeri me emrin Micotakis. Nuk pranoj të kemi asnjë takim me të”).

Bazat e gjendjes së sotme të “ujërave të qeta” në Egje dhe të kanaleve të hapura mes dy palëve u hodhën në shkurt 2023, pas tërmeteve shkatërruese në Turqinë jugore.

Korniza u vendos nga të dy udhëheqësit në mbledhjen e NATO-s në Vilnius më 12 korrik 2023, çka solli rifillimin e dialogut teknik, me ministrat e Jashtëm Jorgo Gerapetritis dhe Hakan Fidan në drejtimin politik të lidhjeve.

Dy udhëheqësit u takuan sërish në shtator 2023 në Nju Jork (në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së), ndërsa më 7 dhjetor të po atij viti u mbajt Këshilli i 5-të i Lartë i Bashkëpunimit, ku u nënshkrua Deklarata e Athinës. Miçotaqi ia ktheu vizitën Ankarasë më 14 maj 2024 dhe të dy u takuan sërish në shtator 2024.

Ndërkohë kishte ndërhyrë kriza e Kaso-s, ku Ankara praktikisht anuloi projektin e ndërlidhjes elektrike mes Greqisë dhe Qipros (Great Sea Interconnector), vetëm pak metra jashtë kufirit të gjashtë miljeve detare të ujërave territoriale të Kasosit.

Praktikisht, që nga shtatori 2024 nuk ishte përsëritur asnjë takim Micotakis–Erdogan. Madje, takimi i planifikuar për shtator 2025 (sërish në Nju Jork, në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së) u anulua në thelb me përgjegjësi të palës turke, pasi Erdogani parapëlqeu të merrte pjesë në një mbledhje nën drejtimin e presidentit të SHBA-së Donald Tramp për Gazën.

Megjithatë, pati edhe disa lëkundje të tjera, pa u krijuar shqetësime në përditshmërinë mbi Egje. Në dhjetor 2024, Ankaraja nxori në pah praktikantin Bernës 1976, i cili për palën greke është i pavlefshëm, por për palën turke quhet me vlerë, me parashikim të qartë për moratorium kërkimesh ose veprimtarish të tjera në Egje.

Vitin e kaluar, në prill, megjithatë, Athina botoi Planin e Hapësirës Detare, që është njëherazi detyrim ndaj BE-së dhe një pasqyrim zyrtar i zonave detare të përcaktuara të Greqisë, si edhe i atyre që mbeten për t’u përcaktuar në bashkëpunim me shtetet fqinje.