Projektet e Zvërnecit dhe Sazanit mbeten pezull ndërsa shqiptarët ngrihen në mbrojtje të tokës dhe natyrës

Një nga zonat më të paprekura të bregdetit shqiptar në Adriatik, laguna e Zvërnecit dhe hapësira përreth saj, prej më shumë se dy dekadash e mbrojtur si strehë e shpendëve shtegtarë dhe e një ekosistemi të rrallë, është kthyer në qendër të një përplasjeje të madhe politike, mjedisore dhe shoqërore.

Gjithçka mori hov pasi investitorë të huaj dhe vendas nisën punimet për një kompleks gjigant luksi, duke hapur rrugë të reja, rrafshuar kodra, tharë pjesë kënetore dhe ndryshuar terrenin. Banorët dhe mbrojtësit e natyrës paralajmërojnë se dëmi mund të jetë i pakthyeshëm dhe se flamingot, breshkat e detit dhe shumë gjallesa të tjera mund të largohen përgjithmonë.

Ndezja e revoltës erdhi në maj, kur u shfaqën pamje të një banori që tërhiqej me dhunë nga roje private pranë zonës së rrethuar. Që prej asaj dite, protesta të përnatshme janë zhvilluar në Tiranë, në atë që tashmë quhet “Revolucioni i flamingove”, me kërkesa jo vetëm për ndalimin e projektit, por edhe për dorëheqjen e qeverisë. Në qendër të debatit është një ndryshim ligjor i vitit 2024 që lejoi ndërtime turistike në zona të mbrojtura, me kushtin që ato të ishin të kategorisë “5 yje” ose më lart. Menjëherë pas këtij ndryshimi, u paraqit një plan ndërtimor me përmasa të jashtëzakonshme: hotele, vila, qindra apartamente, fusha golfi, park ujor, fusha tenisi, kazino, marina jahtesh dhe një rrjet i gjerë shërbimesh, duke mbuluar mbi 700 mijë metra katrorë sipërfaqe të ndërtuar.

Një pjesë e lagunës, e shpallur monument natyror nga vetë shteti shqiptar dhe shtëpi e mijëra flamingove, është parashikuar të shndërrohet në port jahtesh dhe qendër turistike. Qeveria thotë se plani fillestar është hedhur poshtë dhe se po hartohet një tjetër, i cili do t’i nënshtrohet vlerësimit mjedisor. Investitorët këmbëngulin se projekti do të respektojë natyrën dhe do të sjellë dobi afatgjata ekonomike, shoqërore dhe mjedisore. Kryeministri ka shkuar edhe më tej, duke pohuar se ndërhyrja do të pastrojë lagunën, do të rigjallërojë kanalet ujore dhe do ta bëjë zonën më të gjelbër. Por kundërshtarët e quajnë këtë të pamundur, duke theksuar se nuk mund të mbrosh natyrën duke ndërtuar një qytet mbi të.

Pas shpërthimit të protestave, punimet duket se janë pezulluar përkohësisht. Në terren nuk janë parë mjete, punëtorë apo lëndë ndërtimore, ndërsa gardhet e ngritura më parë janë hequr. Në mes të qershorit, Parlamenti Evropian kërkoi ndalim të menjëhershëm të çdo ndërtimi të ri në zonat e mbrojtura të Shqipërisë dhe shfuqizimin e ndryshimit ligjor që e lejoi këtë ndërhyrje. Për shumë të rinj shqiptarë, kjo lëvizje po shënon një kthesë në marrëdhënien me vendin: nga brezat që e shihnin largimin si shpëtim, tek një brez që po e sheh tokën e vet si vend për të jetuar dhe për ta mbrojtur.

Kriza ka nxjerrë në pah edhe një tjetër plagë të vjetër shqiptare: pronësinë e tokës. Banorët e zonës pretendojnë se trualli ku parashikohet kompleksi u është dhënë familjeve të tyre pas rënies së komunizmit dhe se më vonë u është kaluar të tjerëve përmes dokumenteve të dyshimta. Për këtë çështje ka pasur më shumë se një dekadë procese gjyqësore, ndërsa hetimet e fundit kanë lidhur disa prej figurave të përfshira me dyshime për pastrim parash dhe rrjete ndërkombëtare të trafikut. Banorët e shohin këtë si simbol të plagës më të thellë të vendit: tokën e marrë nga të dobëtit dhe të kaluar tek të fuqishmit.

Ndërkohë, edhe projekti tjetër i paralajmëruar në ishullin e Sazanit mbetet i mbështjellë me pikëpyetje. Edhe pse shihet si një vend privat luksoz për turizëm elitar, njohës të zonës thonë se terreni është jashtëzakonisht i ashpër, me erëra të forta, mungesë uji të pijshëm, rrënoja ushtarake dhe rrezik nga mina të pashpërthyera nën ujë. Për shumë vendas, ideja e shndërrimit të këtij ishulli në parajsë turistike është më shumë fantazi sesa mundësi reale. Në fund, pyetja që mbetet pezull është nëse e ardhmja e këtyre projekteve do të vendoset nga investitorët dhe pushteti, apo nga vetë shqiptarët që po ngrihen për tokën e tyre.