Greqia shton sistemin e mbrotjes ajrore izraelite dhe përgatitet për luftë me Turqinë

Eksportet e industrisë ushtarake izraelite drejt Evropës po arrijnë nivele rekord, por marrëveshja më e fundit me Greqinë, me vlerë 3.5 miliardë euro, ka edhe një rëndësi të veçantë strategjike.

Ndërsa marrëveshja për sistemin Arrow 3 me Gjermaninë u pa kryesisht si një përgjigje ndaj luftës në Ukrainë, blerja e fundit nga Greqia pasqyron zhvillimin e një aleance rajonale kundër Turqisë.

Greqia do të pajiset me një sistem shumështresor të mbrojtjes ajrore nga Izraeli, me vlerë rreth 3.5 miliardë euro, i cili do të përfshihet në sistemin "Mburoja e Akilit". Paketa përfshin:

• David's Sling të kompanisë Rafael për shtresën e sipërme të mbrojtjes;

• Barak MX të Israel Aerospace Industries (IAI) për shtresën e mesme;

• Spyder, gjithashtu i kompanisë Rafael, për shtresën e poshtme.

Turqia, nën drejtimin e presidentit Recep Tayyip Erdoğan, përbën një kërcënim për Greqinë po aq sa edhe për Izraelin, duke nxitur forcimin e një aleance trekëndëshe mes Izraelit, Greqisë dhe Qipros.

Sfida greke dhe nevoja për parandalim

Edhe pse Greqia dhe Turqia janë aleate në NATO, ato vazhdojnë të kenë mosmarrëveshje kronike mbi kufijtë detarë dhe zonat ekonomike të posaçme në Detin Egje dhe Mesdheun Lindor.

Që nga viti 1995, Turqia ka shpallur se zgjerimi nga Greqia i ujërave hapësinore në Egje përtej gjashtë miljeve detare do të quhej si shkak për luftë. Këtë vit tensionet janë shtuar me promovimin nga Ankaraja të doktrinës "Atdheu Blu" (Blue Homeland), përmes së cilës synon të zgjerojë kontrollin e saj detar në dëm të zonave ekonomike greke.

Sipas zyrtarëve të regjimit të Erdoğanit, kjo politikë duhej të ishte zbatuar tashmë, por është shtyrë përkohësisht. Një zyrtar i lartë grek deklaroi për Globes se Athina beson se qeveria turke nuk ka hequr dorë nga kjo strategji, por vetëm e ka shtyrë deri pas zgjedhjeve afatmesme në Shtetet e Bashkuara.

Pasojat për Izraelin

Politika turke prek edhe interesat izraelite. Rreth një vit më parë, Greqia shpalli një zonë të mbyllur detare pranë ishujve Kasos dhe Karpathos për të nisur vendosjen e kabllit elektrik që do të lidhë rrjetin energjetik të Izraelit me Evropën. Një anije italiane mbërriti në zonë, por punimet nuk filluan, pasi Turqia kërcënoi se do ta priste kabllin, ndërsa Greqia shmangu një veprim të njëanshëm për të mos rrezikuar një përballje të drejtpërdrejtë ushtarake.

Së fundmi, Turqia shpalli një zonë të mbyllur detare për kërkime sizmike në veri të Qipros, midis 20 korrikut dhe 30 gushtit. Synimi është ndërtimi i një gazsjellësi që do të lidhë Turqinë me Republikën Turke të Qipros Veriore (KKTC), një entitet që njihet vetëm nga Ankaraja.

Deklarata e Mitsotakis

"Turqia është tetë herë më e madhe se ne," deklaroi kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis, pas miratimit të marrëveshjes nga Këshilli Kombëtar i Sigurisë. "Ne jemi të gatshëm të bisedojmë një zgjidhje realiste për çështje si zona ekonomike ekskluzive, por nuk do të bëj kurrë diplomaci nga një pozitë dobësie. Dua që Greqia të ruajë gjithmonë një aftësi të fortë parandaluese."

Sistemi i ri mbrojtës

Sipas planit, sistemi shumështresor izraelit do të jetë plotësisht operacional brenda 35 muajve. Athina shqetësohet se Turqia mund të ndërmarrë një sulm të parë me raketa dhe predha për të pushtuar ishuj në Detin Egje. Qëllimi i sistemit është të zvogëlojë cenueshmërinë e Greqisë dhe t'i japë kohë për të dislokuar forcat drejt ishujve.

• David's Sling do të vendoset në territorin kontinental të Greqisë dhe ka një rreze veprimi deri në 300 kilometra, duke qenë në gjendje të godasë raketa lundruese, avionë dhe dronë.

• Barak MX do të vendoset në pjesën kontinentale dhe mundësisht edhe në ishujt kryesorë.

• Spyder do të vendoset në ishujt e Egjeut deri në Kretë, duke mbrojtur nga dronët, avionët, helikopterët dhe raketat balistike me rreze të shkurtër.

Transferimi i teknologjisë

Revista greke HellasJournal raportoi se ana më e rëndësishme e projektit është sistemi i komandimit dhe kontrollit, përfshirë dorëzimin e kodit burimor (source code), që do t'i japë Greqisë pavarësi në përdorimin dhe zhvillimin e sistemit. Në të njëjtin rrjet do të integrohen edhe sistemet amerikane që Greqia zotëron tashmë, si Patriot dhe Hawk. Revista raportoi gjithashtu se ka gjasa që Greqia të prodhojë vetë raketat interceptuese për sistemet izraelite.

Prodhimi vendas dhe rëndësia strategjike

Palët do të bisedojnë hollësitë e zbatimit të marrëveshjes, e cila parashikon që të paktën 25% e prodhimit të realizohet në Greqi. Kërkesa për prodhim vendas është bërë një përparësi ndërkombëtare, pasi shumë shtete kanë kuptuar se ulja e investimeve në mbrojtje ka sjellë humbje të aftësive teknologjike dhe industriale. Greqia ka rritur vazhdimisht buxhetin e mbrojtjes:

• 7.4 miliardë dollarë në vitin 2023 (rreth 2.9% e PBB-së);

• 8.6 miliardë dollarë këtë vit (rreth 3.5% e PBB-së).

Programi "Mburoja e Akilit" është pjesë e një plani prej 28 miliardë dollarësh për modernizimin e forcave të armatosura greke deri në vitin 2036. Për Izraelin, transferimi i teknologjisë dhe prodhimit drejt Greqisë ka rëndësi strategjike si nga pikëpamja ekonomike, ashtu edhe për sigurimin e zinxhirëve të furnizimit. Kjo do t'i mundësojë industrisë izraelite të mbrojtjes të ketë burime alternative prodhimi jashtë vendit dhe të ruajë vazhdimësinë e furnizimit në rast krizash ose konfliktesh. Një model i ngjashëm bashkëpunimi është zhvilluar edhe me Indinë, e cila është një nga klientët kryesorë të industrisë ushtarake izraelite.