Dobësimi i SHBA-së dhe fuqizimi i Iranit nxit A. Saudite, Turqinë dhe Pakistanin të nënshkruajnë pakt mbrojtës

Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani nënshkruan të premten në Mekë një pakt mbrojtës, ndërsa aleatët synojnë të thellojnë bashkëpunimin rajonal në fushën e sigurisë pas trazirave të shkaktuara nga lufta SHBA–Izrael kundër Iranit.

Aleanca ushtarake “pasqyron një njohje se aftësia parandaluese amerikane është dobësuar ndjeshëm dhe se kërcënimi iranian do të duhet gjithnjë e më shumë të drejtohet nga fuqitë rajonale”, tha Ali Shihabi, një komentator saudit pranë oborrit mbretëror.

Marrëveshja mes këtyre tre vendeve me shumicë myslimane vjen në një kohë kur Riadi përballet me një kërcënim në rritje nga rebelët Huthi të mbështetur nga Irani në Jemen, të cilët kanë rindezur një konflikt dhjetëvjeçar me Arabinë Saudite, duke sulmuar cisterna nafte në Detin e Kuq dhe duke goditur rrjetin energjetik të mbretërisë me raketa dhe dronë.

Ministria e Jashtme e Pakistanit tha se marrëveshja pasqyronte “përfshirjen e tre shteteve për të forcuar më tej sigurinë e tyre kolektive dhe për të nxitur paqen, sigurinë dhe qendrueshmërinë në rajon dhe më gjerë”.

“Marrëveshja synon të forcojë frenimin kolektiv ndaj çdo akti agresioni dhe përcakton se çdo sulm i armatosur kundër cilitdo prej tre shteteve do të quhet si sulm kundër të gjithëve”, tha ministria në një deklaratë.

Arabia Saudite tha se pakti nuk ishte “një përpjekje për të krijuar një bosht ushtarak apo një bllok sektar. Ai gjithashtu nuk lidhet me ndonjë ambicie bërthamore apo garë armatimesh”.

Një zyrtar turk tha se pakti ishte “tërësisht mbrojtës në natyrë” dhe nuk përqendrohej te “ndonjë aktor i veçantë”. Ai tha se në të ardhmen do të ishte i hapur që t’i bashkoheshin edhe shtete të tjera të rajonit.

Marrëveshja u nënshkrua nga Princi i Kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, presidenti turk Recep Tayyip Erdoğan dhe kryeministri pakistanez Shehbaz Sharif. Në takim ishte gjithashtu shefi i fuqishëm i ushtrisë pakistaneze, marshalli i fushës Asim Munir.

Dy vetë të njoftuar mbi marrëveshjen thanë se ajo ishte e ngjashme me një pakt të mbrojtjes reciproke që Arabia Saudite dhe Pakistani kishin pajtuar në shtatorin e kaluar.

Në prill, Pakistani zbarkoi një skuadrilje avionësh luftarakë dhe ekuipazhet e tyre, si dhe një sistem të mbrojtjes ajrore të prodhimit kinez HQ-9, në një bazë ajrore saudite për të ndihmuar mbretërinë të mbrohej nga sulmet iraniane, në kuadër të asaj marrëveshjeje.

Riadi dhe Islamabadi kanë zhvilluar prej muajsh bisedime me Turqinë, vend anëtar i NATO-s, për zgjerimin e marrëveshjes së tyre, e cila duket se është përshpejtuar nga përshkallëzimi i konfliktit mes Huthive dhe Arabisë Saudite.

“Ky është një paraprirje e një veprimi më të madh ushtarak saudit kundër Huthive. Turqia ka aftësi detare dhe mendoj se do të pritet që të marrë pjesë, ashtu si edhe pakistanezët”, tha njëri prej vetëve të njoftuar mbi marrëveshjen. “Kjo pasqyron gatishmërinë e Turqisë për t’u përfshirë, që është një zhvillim shumë i mirë.”

Një zyrtar pakistanez tha se Munir dhe Erdoğan biseduan për krijimin e një “arkitekture të re rajonale të sigurisë” dhe për bashkëpunimin në përgjigje të sulmeve të Huthive ndaj Arabisë Saudite dhe anijeve në Detin e Kuq, gjatë bisedimeve në Ankara muajin e kaluar.

Ankaraja po kërkon të rrisë shtijet e mbrojtjes drejt Gjirit dhe aleanca trepalëshe mund të bashkojë paratë nga nafta të Riadit me ushtritë me përvojë luftarake dhe aftësitë e prodhimit të mbrojtjes të Ankarasë dhe Islamabadit.

Turqia dhe Pakistani tashmë bashkëpunojnë në zhvillimin e dronëve, ndërsa Arabia Saudite ka nënshkruar marrëveshje të mëdha për blerjen e dronëve dhe trajnimin e punonjësve me kompaninë turke të mbrojtjes Baykar.

Marrëveshja e mbrojtjes gjithashtu “përputhet me prirjen më të gjerë të parapëlqimit të SHBA-së për një ndarje më të madhe të barrës së sigurisë në rajon”, tha Burcu Özçelik, studiuese e lartë në institutin kërkimor Royal United Services Institute në Londër. “Në të njëjtën kohë, ajo përputhet me qasjen ‘zgjidhje rajonale për probleme rajonale’, të mbështetur prej kohësh nga Ankaraja”, shtoi ajo.

Arabia Saudite, Turqia, Pakistani dhe Egjipti kanë thelluar marrëdhëniet e tyre gjatë vitit të fundit, ndërsa shtetet e rajonit përpiqen të drejtojnë pasojat e pothuajse tre viteve konflikti në Lindjen e Mesme mes Iranit dhe aleatëve të tij, nga njëra anë, dhe Izraelit, nga ana tjetër.

Përveç kërcënimit që paraqet Irani, aleatët janë gjithnjë e më të shqetësuar edhe për operacionet ushtarake të Izraelit në të gjithë rajonin. Të katër vendet janë përpjekur të ulin tensionet në luftën e SHBA-së me Iranin, gjatë së cilës Teherani ka lëshuar breshëri raketash dhe dronësh drejt vendeve të Gjirit dhe ka mbyllur Ngushticën e Hormuzit.

Konflikti ka krijuar një ndjenjë urgjence te shtetet rajonale për nevojën e tyre për të larmuar marrëveshjet e mbrojtjes, pasi lufta disa mujore ka forcuar bindjen se ato nuk mund të mbështeten vetëm te SHBA-ja si partner sigurie.

“SHBA-ja nuk mund ta bëjë këtë punë, kështu që ndihmon për të mbushur zbrazëtinë dhe gjallon nevoja për një arkitekturë të re sigurie në rajon”, tha një prej vetëve të njoftuar mbi bisedimet.

Kjo është bërë edhe më e rëndësishme për Riadin pasi Huthit muajin e kaluar rifilluan luftën kundër mbretërisë, duke prishur një armëpushim katërvjeçar me lëshimin e raketave dhe dronëve drejt Arabisë Saudite dhe duke shpallur një bllokadë ndaj porteve saudite.

Ata kanë kërcënuar gjithashtu të mbyllin Ngushticën Bab el-Mandeb, e cila lidh Detin e Kuq me Gjirin e Adenit. Kjo rrugë ujore është bërë një korridor jetik për Arabinë Saudite për eksportimin e naftës drejt Azisë që kur Irani mbylli Ngushticën e Hormuzit.

Në një shenjë se konflikti po përshkallëzohej, ushtria saudite tha se sulmet e Huthive ndaj provincës jugore saudite të Nexhranit plagosën 11 civilë, përfshirë një fëmijë katërvjeçar, të enjten. Në mënyrë të veçantë, Huthit morën përgjegjësinë për sulme që vranë dhjetëra forca të lidhura me qeverinë jemenase të mbështetur nga Arabia Saudite.

Arabia Saudite u është përgjigjur sulmeve të Huthive në javët e fundit duke ndërmarrë sulme ajrore kundër rebelëve në Jemen. Mbretëria ndërhyri në luftën civile të Jemenit në vitin 2015, duke udhëhequr një koalicion arab kundër Huthive, pasi rebelët pushtuan Sananë dhe rrëzuan qeverinë e njohur ndërkombëtarisht.

Palët arritën një armëpushim në prill të vitit 2022, por sulmi i Hamasit ndaj Izraelit më 7 tetor dhe sulmet e Huthive ndaj anijeve të transportit detar prishën përpjekjet diplomatike për t’i dhënë fund luftës.

Megjithatë, armëpushimi kishte qëndruar në masë të madhe deri përpara përshkallëzimit të muajit të kaluar.

Arabia Saudite është përballur gjithashtu me sulme me raketa dhe dronë nga milicitë e mbështetura nga Irani në Irak dhe muajin e kaluar iu bashkua SHBA-së në ndërmarrjen e sulmeve kundër këtyre milicive.

Media saudite Al Arabiya citoi të enjten një zyrtar i cili tha se kishte “të dhëna të besueshme” që tregonin se grupet e mbështetura nga Irani dhe Garda Revolucionare iraniane po përgatiteshin të sulmonin mbretërinë.

Yasmine Farouk, nga organizata kërkimore International Crisis Group, tha në një shënim të fundit se thellimi i aleancës mes Arabisë Saudite dhe aleatëve të saj ka “gjasën për të riformësuar rendin rajonal, edhe nëse kjo ndodh gradualisht, ndërsa testi i parë do të jetë nëse ajo mund të ndihmojë në arritjen e një rezultati të qëndrueshëm nga lufta SHBA–Izrael kundër Iranit”.