Serbia do të blejë avionë luftarakë francezë dhe pajisje ushtarake amerikane

Serbia pritet të nënshkruajë marrëveshjen më të madhe të armëve në historinë e saj moderne me Francën, në një shenjë se si lufta e Rusisë në Ukrainë po e shtyn një nga aleatët më të afërt të Moskës të larmojë blerjet e saj të armëve. Beogradi po planifikon një porosi prej 3 miliardë eurosh për një duzinë avionësh luftarakë francezë Rafale nga Dassault Aviation, duke shënuar një angazhim afatgjatë ndaj perëndimit pas dekadash mbështetjeje në avionët rusë.

Që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, presidenti serb Aleksandar Vuçiç i ka zhgënjyer kryeqytetet evropiane duke refuzuar t'i bashkohet sanksioneve perëndimore kundër regjimit të Vladimir Putin dhe duke e mbajtur Serbinë të hapur për biznesin rus – ndërkohë që vazhdon ende ofertën e saj për t`u anëtarësuar në BE.

Por ndërsa presioni nga Evropa dhe SHBA u rrit, Vuçiçi filloi të lejojë dërgesat e municioneve të prodhuara nga Serbia në Ukrainë dhe të blejë armë perëndimore, përveç sistemeve kineze dhe ruse që përdoren aktualisht nga forcat e armatosura serbe. “Kontrata pritet të nënshkruhet në dy muajt e ardhshëm dhe në prani të presidentit të Francës”, tha Vuçiç në Paris javën e kaluar pas takimit me presidentin francez Emmanuel Macron. “Ne jemi të vendosur të blejmë avionë të rinj që do të përmirësonin ndjeshëm aftësitë tona luftarake”.

Një zyrtar serb i mbrojtjes i tha Financial Times se marrëveshja ishte biseduarr më shumë se 90 për qind", por se të dy palët duhet të pajtoheshin për kushtet financiare. Lufta në Ukrainë ka “përshpejtuar larmishmërinë për ne”, tha zyrtari. “Ne jemi mbështetur në teknologjinë e tipit sovjetik dhe kemi disa bishta të gjata, një nevojë për të mirëmbajtur ato pajisje”, tha zyrtari. “Për shkak të rrethanave gjeopolitike tani nuk është as e realizueshme - edhe nëse dëshironi - të blini gjithsesi nga Rusia”. Makroni muajt e fundit ka përdorur një retorikë gjithnjë e më të ashpër rreth rrezikut për sigurinë evropiane nëse Rusia nuk mposhtet në Ukrainë.

Ai gjithashtu është fokusuar gjithnjë e më shumë në vendet që dikur ishin në sferën e ndikimit të Rusisë, si Moldavia.

Zgjerimi` tij me Vuçiçin dhe mbështetja për anëtarësimin e Serbisë në BE janë pjesë e kësaj strategjie, me të dy udhëheqësit që diskutojnë gjithashtu rolin e vendit ish-jugosllav në prodhimin evropian të municionit. “Marrëdhëniet tona ekonomike kanë marrë një rritje të vërtetë. . . dhe ne mund të shkojmë më tej”, tha Makroni pasi priti Vuçiçin në Paris.

Bisedimet mbi kontratat e mbrojtjes dhe projektet energjetike “janë një shenjë e besimit politik dhe një dëshirë për të zgjeruar marrëdhëniet tona”. Pallati Elysée nuk pranoi të komentojë. Dhe teksa lavdëroi Vuçiçin, Makroni gjithashtu ka sinjalizuar se dëshiron që Serbia të ndërmarrë hapa të mëtejshëm drejt perëndimit, duke përfshirë njohjen e shtetësisë së Kosovës. “Është e rëndësishme për Serbinë që të vazhdojë t`i bëjë zgjedhjet e saj evropiane konkrete, si p.sh. përafrimi me vendimet tona për politikën e jashtme”.

Zyrtari serb vuri në dukje ndryshimin e tonit: “Parisi nuk ishte veçanërisht i interesuar për këtë pjesë të Evropës më parë. Por kjo ka ndryshuar.” “Rafale është një moment historik i rëndësishëm, por jo e gjithë historia”, tha zyrtari, duke shtuar se vendi ballkanik ka blerë gjithashtu radarë dhe sisteme raketre franceze dhe ka bërë porosi për aeroplanët e transportit Airbus.

Serbia, MiG29-ët sovjetikë të së cilës arrijnë fundin e jetëgjatësisë së tyre në dekadën e ardhshme, dëshiron të sigurojë aftësi të pandërprerë të forcave ajrore. Anëtarja fqinje e BE-së dhe NATO-s, Kroacia, e quajtur si një matës nga forcat e armatosura të Serbisë, porositi gjithashtu 12 avionë Rafale nga Franca në vitin 2021, megjithëse ata avionë janë përdorur dhe kushtojnë vetëm 1 miliard euro.

Përveç dhjetëra avionëve, marrëveshja Rafale do të përfshijë sisteme ndihmëse, trajnime dhe mirëmbajtje. “Është shumë e rëndësishme që raketat ajër-ajër, të cilat do të sigurojnë kontrollin e hapësirës ajrore, të shkojnë në grup me aeroplanët”, tha gjenerali në pension i forcave ajrore Sreto Malinović për FT.

Serbisë gjithashtu i duheshin radarë avionësh dhe pajisje shoqëruese të lundrimit sulmues për të qenë pjesë e marrëveshjes, tha ai. Ndërsa Serbia zemëroi NATO-n pasi aleanca ushtarake e udhëhequr nga SHBA bombardoi Beogradin në vitin 1999, ajo tani kishte një “listë të gjatë të gjërave që ne dëshirojmë të blejmë nga SHBA”, tha zyrtari serb - megjithëse Uashingtoni deri më tani ka miratuar vetëm shitjen e automjeteve ushtarake Humvee.

Pushtimi i shkallës së plotë i Ukrainës nga Rusia ka bërë që vendet evropiane të rrisin shpenzimet e mbrojtjes dhe ka ndihmuar Francën të bëhet eksportuesi i dytë më i madh i armëve pas Shteteve të Bashkuara vitin e kaluar. Duke pasur parasysh popullaritetin e ripërtërirë të Rafale, prodhuesi i tij Dassault Aviation përballet me një sfidë për të prodhuar aeroplanin me një ritëm më të shpejtë duke pasur parasysh ngarkesën e tij ekzistuese: vitin e kaluar ai dorëzoi vetëm 13 avionë nga fabrika e tij pranë Bordo, më pak se 15 të synuar. Ai synon të bëjë 20 këtë vit, dhe më pas përfundimisht të rritet deri në 36 në vit. “Ne jemi të aftë për këtë, kam besim”, tha shefi ekzekutiv Éric Trappier në një intervistë me Boursorama në mars.

“Duhen rreth 400 furnitorë për të ndihmuar në krijimin e një Rafale të vetme. . . kështu që ne duhet t`i sjellim ato dhe të zgjidhim mungesat e fuqisë punëtore”. Dassault nuk pranoi të komentojë rreth urdhrit serb.