Shefat e 12 vendeve evropiane kërkojnë hetim për Banjskën

Normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, sanksionet ndaj Rusisë për shkak të agresionit të saj në Ukrainë, përballja me pasojat e këtij agresioni dhe ardhmëria evropiane e Ballkanit Perëndimor, ishin çështjet kryesore të diskutimeve në takimin ndërmjet udhëheqësve të gjashtë vendeve të rajonit dhe Bashkimit Evropian që u mbajt të mërkurën në Bruksel.

Zyrtarët e lartë evropian thanë se temat kryesore të diskutimit ishin thellimi i angazhimit politik me Ballkanin Perëndimor, afrimi me BE-në dhe avancimi i integrimit gradual, ndërtimi i bazës ekonomike për të ardhmen, zbutja e ndikimit të agresionit të Rusisë kundër Ukrainës dhe përforcimi i sigurisë dhe ndërtimi i qëndrueshmërisë.

Normalizimi i marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë ishte një prej çështjeve kryesore të diskutimeve, meqë ato vlerësohen thelbësore për qëndrueshmërinë e rajonit.

Në takim u miratua një deklaratë e përbashkët në të cilën theksohet se mbështetja e përpjekjeve të përfaqësuesit të lartë të BE-së dhe përfaqësuesit të posaçëm për bisedimet ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, dhe pritjet për “angazhim konstruktiv të palëve për të arritur përparim të shpejtë në normalizimin e marrëdhënieve që është thelbësore për sigurinë dhe qëndrueshmërinë e gjithë rajonit dhe për të siguruar përparimin e të dyja palëve në rrugëtimin e tyre përkatës evropian”.

Më tej u bëhet thirrje të dyja palëve që në tërësi të zbatojnë marrëveshjen e arritur më herët gjatë këtij viti në Bruksel dhe në Ohër si dhe të gjitha marrëveshjet nga e kaluara, “pa asnjë vonesë të re dhe pa parakushte”.

Në tekstin e deklaratës theksohet thirrja për uljen e tensioneve në veri të Kosovës në përputhje me kërkesat e BE-së dhe “të përmbahen nga veprimet e njëanshme dhe të pa bashkërenduara që mund të çojnë në tensione të reja dhe dhunë, si dhe të përmbahen nga retorika e cila nuk është në përputhje me normalizimin e marrëdhënieve.

Shefat e Komisioneve parlamentare të 12 vendeve evropiane i kërkojnë BE-së heqjen e masave kufizuese ndaj Kosovës

Shefat e komisioneve parlamentare për marrëdhënie ndërkombëtare të 12 vendeve evropiane, nëpërmjet një deklarate të përbashkët i bënë thirrje Bashkimit Evropian që të heq masat kufizuese ndaj Kosovës dhe të hetohet sulmi ndaj policisë së Kosovës në veri, me 24 shtator.

Deklarata e nënshkruar nga shefat e komisioneve të Mbretërisë së Bashkuar, Gjermanisë, Italisë, Lituanisë, Letonisë, Estonisë, Kroacisë, Çekisë, Irlandës, Belgjikës, Bullgarisë dhe Danimarkës, u publikua në prag të takimit ndërmjet BE-së dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor.

Në deklaratë thuhet se bojkotimi i zgjedhjeve komunale të 23 prillit me organizimin e Listës Serbe, sulmi ndaj KFOR-it më 29 maj, ndalimi i paligjshëm i zyrtarëve policorë të Kosovës nga autoritetet serbe më 14 qershor, dhe sulmi në Banjskë më 24 shtator, zbulojnë një skemë agresioni që ka për synim dëmtimin dhe destabilizimin e Kosovës.

“Është jetike që komuniteti ndërkombëtar të refuzojë irredentizmin dhe agresionin dhe të riafirmojë mbështetjen për pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës”, thuhet në deklaratë në të cilën theksohet se sulmi ndaj policisë së Kosovës nga tridhjetë persona të armatosur rëndë në Banjskë të Zveçanit, të udhëhequr nga ish nënkryetari i Listës Serbe, Millan Radoiçiç, më 24 shtator paraqet një përshkallëzim të konsiderueshëm dhe situata mund të ishte shndërruar në një përshkallëzim më të gjerë, po të mos ishte profesionalizmi dhe guximi i Policisë së Kosovës.

“Sasia dhe lloji i armatimit të konfiskuar pas sulmit ngre pyetje serioze se çfarë roli mund të ketë pasur shteti serb në mbështetjen e operacionit”, thuhet në deklaratë, në të cilën u kërkohet Bashkimit Evropian, Shteteve të Bashkuara dhe Mbretërisë së Bashkuar që të kryejnë një hetim të plotë mbi sulmin në Banjskë dhe të zotohen për publikimin e rezultateve të hetimit.

Verën e këtij viti Bashkimi Evropian vendosi masa kufizuese ndaj Kosovës për shkak të tensioneve në veri që pasuan zbatimin e rezultateve të zgjedhjeve lokale që u bojkotuan nga partitë serbe.

Duke theksuar rëndësinë e forcimit të marrëdhënieve fqinjësore, deklarata bën thirrje për zgjidhjeve të qëndrueshme të mosmarrëveshjeve dypalëshe dhe çështjeve të rrënjosura në trashëgiminë e së shkuarës. BE-ja bën thirrje gjithashtu për garantimin e të drejtave dhe trajtimin e barabartë të pjesëtarëve të pakicave.

Në deklaratë thuhet se qëndrimi përkrah BE-së është një shenjë e qartë e orientimit strategjik të partnerëve, tani më shumë se kurrë, në dritën e agresionit të Rusisë kundër Ukrainës dhe sfidave të tjera të sigurisë.

BE-ja, thuhet më tej, do të vazhdojë të investojë në multilateralizëm dhe do të bashkëpunojë me partnerët për të mbrojtur dhe mbështetur rendin ndërkombëtar.

“Një vizion i përbashkët i së ardhmes përfshin vlera dhe përgjegjësi të përbashkëta. Ndërsa thellojmë bashkëpunimin tonë me partnerët, ne i nxisim ata të bëjnë përparim të shpejtë dhe të qëndrueshëm drejt përafrimit të plotë me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë së BE-së, duke përfshirë masat kufizuese të BE-së dhe të veprojnë në përputhje me rrethanat. Ne përgëzojmë ata partnerë të Ballkanit Perëndimor që tashmë po demonstrojnë angazhimin e tyre strategjik duke u përafruar plotësisht me politikën e Jashtme të BE-së dhe inkurajojmë ata që nuk e kanë bërë ende këtë të ndjekin këtë shembull”, thuhet deklaratë, në të cilën kërkohet përmirësimi i zbatimit të masave kufizuese dhe parandalimi i anashkalimit të tyre.

Serbia është i vetmi vend në Ballkanin Perëndimor që nuk u është bashkuar sanksioneve kundër Rusisë, në radhë të parë për shkak të mbështetjes së Kremlinit ndaj pretendimeve të Beogradit mbi Kosovën.

Në deklaratë theksohet angazhimi i BE-së për të zbutur ndikimin agresionit të Rusisë kundër Ukrainës te vendet e Ballkanit Perëndimor.

Duke theksuar se mjedisi gjeo-strategjik gjithnjë e më i ndërlikuar, i dominuar nga agresioni rus në Ukrainë dhe prekur rëndë nga kriza në Lindjen e Mesme, vazhdon të rrezikojë sigurinë evropiane dhe globale, deklarata nënvizon rëndësinë e unitetit brenda familjes evropiane dhe partneritetit strategjik midis BE-së dhe rajonit të Ballkanit Perëndimor.

“BE-ja rikonfirmon angazhimin e plotë dhe të qartë ndaj perspektivës së anëtarësimit të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian dhe bën thirrje për përshpejtimin e procesit të anëtarësimit, bazuar në reformat e besueshme dhe parimin e meritave, që është interes i ndërsjellë. Zgjerimi është një investim gjeostrategjik për paqen, sigurinë, qëndrueshmërinë dhe përparimin”, thuhet në deklaratë.

Takimi i sotëm (13 dhjetor) në Bruksel mes udhëheqësve të vendeve anëtare dhe atyre të Ballkanit perëndimor, i paraprin, mbledhjes së nesërme të Këshillit Europian, ku tema e zgjerimit të BE-së do të jetë një ndër çështjet e rendit të ditës

Shqipëria, është në pritje të nisjes së bisedimeve për grupkapitujt e parë. Në përfundimet e djeshme të ministrave të Jashtëm të BE-së, vlerësohet pozitivisht përparimi i bërë prej saj si dhe "përfundimi i suksesshëm" i procesit analitik të legjislacionit të vendit (screening), por pa caktuar një datë për hapin e radhës.

Në fakt procedurat nuk janë përmbyllur ende. Qëndrimi i Greqisë për çështjen e kryetarit të zgjedhur të Bashkisë së Himarës, Fredi Beleri, nën akuzë për “korrupsion në zgjedhje”, vonoi letrën me të cilën vendet anëtare i kërkonin Shqipërisë paraqitjen e udhërrëfyesit për bisedimet mbi grupkapitujt e parë. Letra u firmos vetëm në fund të nëntorit.

Kryeministri Rama pritet që të dorëzojë sot udhërrëfyesin e përgatitur nga vendi i tij. Por ky dokument do të duhet t’i nështrohet vlerësimit të Komisionit europian, dhe vetëm më pas, i kalon vendeve anëtare, të cilat duhet të shprehen në unanimitet.

Greqia deri më tani e ka kushtëzuar qëndrimin e saj ndaj Shqipërisë, me lejimin e zotit Beleri, për të bërë betimin si kryebashkiak. Gjykata e Posaçme vetëm dy ditë më parë e refuzoi këtë kërkesë të tij. Ndërsa kryeministri Rama e ka bërë të qartë mëse një herë se kjo është një çështje e Drejtesisë, ku qeveria nuk mund të ndërhyjë.

BE-ja përparon me qasjen e re ndaj Serbisë dhe Kosovës

Bashkimi Evropian pritet t’u kërkojë Kosovës dhe Serbisë zbatimin e marrëveshjes për normalizimin e marrëdhënieve të arritur më herët gjatë këtij viti në Bruksel dhe në Ohër, ndërsa synon ta shndërrojë atë në pjesë të kuadrit negociues të Serbisë për anëtarësim në bllok dhe të hapave të Kosovës drejt integrimeve.

Në përfundimet e miratuara nga ministrat për çështje evropiane të vendeve të BE-së, për të cilat më vonë gjatë javës do të diskutohet në takimin e Këshillit Evropian, kërkohet themelimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë dhe përfshirja e zbatimit të marrëveshjes së Ohrit në kuadrin e negociatave për anëtarësimin e Serbisë në bllok.

BE-ja kërkon kushtëzimin e integrimit të Serbisë me zbatimin e marrëveshjes me Kosovën

Këshilli, thuhet në projekt përfundime, “është thellësisht i shqetësuar për situatën në veri të Kosovës, duke përfshirë sigurinë. Disa veprime të njëanshme të Kosovës dhe Serbisë, si dhe dorëheqja kolektive e serbëve të Kosovës nga institucionet e Kosovës dhe bojkotimi i zgjedhjeve lokale të prillit në veri kanë rritur edhe më tej tensionet. Këshilli dënon ashpër aktet e dhunshme të protestuesve serbë të Kosovës kundër qytetarëve, trupave të KFOR-it, forcave të rendit dhe mediave më 29 maj 2023”, thuhet mes tjerash në projekt përfundime në të cilat theksohet se zgjedhjet e reja lokale në veri të Kosovës duhet të mbahen sa më shpejt që të jetë e mundur dhe serbët e Kosovës duhet të marrin pjesë pa parakushte. Po ashtu thuhet aty, serbët e Kosovës duhet të kthehen në institucionet që i kanë braktisur dhe ky kthim duhet të lehtësohet nga Kosova dhe të inkurajohet nga Serbia.

Bashkimi Evropian vendosi masa ndëshkuese ndaj Kosovës pas tensioneve të muajit maj duke kërkuar hapa për uljen e tensioneve. Në projekt përfundime thuhet se blloku është i gatshëm t’i heqë masat ndëshkuese nëse “në rast të përparimit të mëtejshëm në përmbushjen e kërkesave” për shtensionim, duke vlerësuar disa nga hapat e hedhur nga qeveria e Kosovës e cila uli praninë e forcave policore në komunat veriore dhe miratoi bazën ligjore për organizimin e zgjedhjeve të reja.

Në dokument thuhet se “Këshilli rithekson se nuk ka arsyetim për dhunën dhe dënon fuqishëm sulmin e dhunshëm kundër Policisë së Kosovës më 24 shtator 2023”. Kosova dhe Serbia thuhet më tej, duhet të bëjnë përpjekje të qëndrueshme për uljen e tensioneve, të përmbahen nga veprimet e njëanshme dhe provokuese që mund të çojnë në tensione dhe dhunë dhe të ndalojnë retorikën nxitëse, ndërsa paralajmërohet se “dështimi i palëve për të ulur tensionet do të ketë pasoja”.

“Këshilli pret që Kosova dhe Serbia të gjejnë një zgjidhje të qëndrueshme për situatën në veri të Kosovës që garanton siguri dhe demokraci pjesëmarrëse për të gjithë qytetarët”, thuhet në dokument, në të cilin shprehet keqardhje që palët nuk i kanë zbatuar zotimet e marra në marrëveshjen e arritur në shkurt dhe në mars në Bruksel dhe në Ohër.

“Këshilli kërkon nga Kosova dhe Serbia që në tërësi dhe pa vonesa t’i zbatojnë ato. Kjo përfshin edhe themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Këshilli mirëpret gatishmërinë e Kosovës dhe Serbisë për të pranuar projekt-statutin (e Asociacionit) të paraqitur nga lehtësuesi i BE-së, që nënkupton se puna e mëtejme duhet të bëhet në bazë të tij”, thuhet në tekstin e përfundimeve.

Në pjesën për Serbinë, përfshihet thirrja që Komisioni Evropian dhe Shefi i politikës së Jashtme sa më parë, më së voni deri në janar të vitit 2024, të propozojë ndryshimin e kritereve të kuadrit negociues të Serbisë për anëtarësim në bllok për të përfshirë edhe detyrimin e saj për zbatimin e Marrëveshjes për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën

Presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, ka përsëritur disa herë ditëve të fundit se ka mundësi që Marrëveshja e Ohrit të bëhet pjesë e negociatave për anëtarësim.

Marrëveshja për të cilën palët u pajtuan me 27 shkurt në Bruksel dhe më 18 mars në Ohër, kërkon marrëdhënie të mira fqinjësore ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, njohje të dokumenteve dhe simboleve dhe respektim të sovranitetit dhe tërësisë tokësore të njëra tjetrës. Ajo kërkon që palët të mos pengojnë njëra tjetrën në proceset integruese, por nuk kërkon njohje të ndërsjellë. Plani parasheh edhe përmbushjen e të gjitha marrëveshjeve të arritura më parë në bisedimet e ndërmjetësuara nga Bashkimi Evropian.

Por, presidenti serb Vuçiç, ritheksoi se për Serbinë është e papranueshme që Kosova “të anëtarësohet në Kombet e Bashkuara”.

Të gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor aspirojnë integrimet evropiane. Të mërkurën udhëheqësit e këtyre vendeve pritet të takohen në Bruksel me drejtuesit e Bashkimit Evropian për të diskutuar rrugën dhe kushtet drejt integrimeve evropiane.

Në projekt përfundimet e Këshillit përgëzohen vendet që kanë harmonizuar politikën e jashtme me Bashkimin Evropian, ndërsa shpalosen pritjet që “Serbia të shtojë përpjekjet e saj drejt përafrimit të plotë me pozicionet e Politikës së Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë së BE-së dhe masat kufizuese, duke përfshirë Rusinë dhe Bjellorusinë, si një çështje me përparësi”.

Serbia ka refuzuar t’u bashkohet sanksioneve kundër Moskës për shkak të agresionit të saj në Ukrainë, në radhë të parë për shkak të mbështetjes së Kremlinit ndaj pretendimeve serbe ndaj Kosovës, pavarësinë e së cilës Beogradi vazhdon ta kundërshtojë. 

Raport i përditësuar