Ankaraja përgjigjet me kërcënime ndaj «Mburojës së Akilit» të Athinës

Vetëm pak ditë pas nënshkrimit të marrëveshjes për «Mburojën e Akilit», Rexhep Tajip Erdogani riktheu çështjen e çushtarakizimit të ishujve, ndërsa, duke «fotografuar» në mënyrë kërcënuese Kastelorizon, shtoi se «nëse thjesht do të mund të ngrinim zërin nga Kas-i, në Greqi do të na dëgjonin». Paralelisht, Turqia i dorëzoi Greqisë një notë lidhur me Kuadrin e Posaçëm Hapësinor për Industrinë, duke rikthyer në plan të parë teorinë e «zonave gri». Athina përcjell kumtin se nuk do të ketë asnjë tërheqje sa i përket sovranitetit dhe të drejtave sovrane të vendit.

Përshkallëzim me kërcënime nga Erdogani

Në Athinë shkakton shqetësim mundësia që marrëdhëniet greko-turke të kalojnë në një periudhë të re krize të mprehtë, për shkak të retorikës që tashmë përdor hapur edhe presidenti i Turqisë, Rexhep Tajip Erdogani, duke treguar madje Kastelorizon. Erdogani në thelb rikthen retorikën e një krize të papritur («do të vijmë një natë»), e cila të kujton mjaft atë që përcillej publikisht nga Ankaraja para shkurtit 2023. Drejtori i MIT-it, Ibrahim Kalin, i cili ndodhej në Athinë të premten e kaluar, shkoi edhe në Pallatin Maksimu, ku u bisedua edhe për marrëdhëniet greko-turke.

Megjithatë, vizita e drejtorit të MIT-it, Ibrahim Kalin, në Athinë të premten e kaluar nuk përmbante ndonjë kumt apo ultimatum për marrëdhëniet greko-turke. Marrëdhëniet greko-turke, natyrisht, ishin një nga temat e bisedimit, përveç bisedimeve në nivel zyrtar për krimin e organizuar, çka shpjegon edhe vizitën e Kalinit në Pallatin Maksimu.

Kalini u takua me drejtorin e EYP-së, ambasadorin në pension Themis Demiris, dhe më pas së bashku shkuan në Pallatin Maksimu, ku i priti kryeministri Kyriakos Mitsotakis. Atje, sipas të dhënave të «K», ata biseduan për marrëdhëniet greko-turke, pa ndonjë trysni, ndërsa zyrtari turk u shfaq qetësues, pa përcjellë ndonjë kumt, por qëllimet reale të Ankarasë mbeten për t'u parë në praktikë.

Qëndrimi i Erdoganit lidhet edhe me shqetësimin turk për rritjen e bashkëpunimit midis Greqisë dhe Izraelit, i cili doli në pah ditët e fundit për shkak të nënshkrimit të planifikuar të kontratës për furnizimin me sistemet e «Mburojës së Akilit».

Ndërkohë, gjatë javëve të fundit është shënuar edhe një përkeqësim i shpejtë i marrëdhënieve midis Turqisë dhe Izraelit, të cilat – pavarësisht përpjekjeve të amerikanëve – nuk tregojnë shenja përmirësimi. Përkundrazi, si në Ankara, ashtu edhe në Uashington, duket se ka shqetësim se Benjamin Netanjahu mund të ndërmarrë një lëvizje të fortë përshkallëzuese në prag të zgjedhjeve të 27 tetorit. Dhe rikujtohet se, sipas mendimit strategjik turk, Greqia quhet gjithmonë një kundërshtar i mundshëm, veçanërisht pasi në fazën e tanishme ndodhet shumë pranë Izraelit.

Lëvizjet e Ankarasë

Thumbimet retorike të Erdoganit shënohen gjithashtu pak pas daljes së anijes kërkimore «Tubitak Marmara» në jug të Kastelorizos, brenda zonës që Ankaraja e ka shpallur si «Parku Kombëtar Detar Fetije-Kas».

Shfaqja e «Tubitak Marmara» në një zonë që Turqia e quan jetike për qëllimet e saj, në vetvete nuk përbën një veprim të mjaftueshëm për të shpjeguar përshkallëzimin, por bën pjesë në një varg nismash.

Si shembull mund të përmenden notat verbale të Turqisë lidhur me Kuadrin e ri të Posaçëm Hapësinor për Industrinë, të shpallur nga Greqia, i cili përfshin edhe përdorime të burimeve të ripërtëritshme të energjisë në Detin Egje.

Turqia ngre gjithashtu çështjen e «zonave gri», si edhe të çushtarakizimit të ishujve të Egjeut Lindor.

Për më tepër, po shënohet gjithnjë e më shpesh praktika e shkeljeve të hapësirës ajrore, të cilat tashmë kryhen kryesisht me mjete ajrore pa pilot (UAV). Dje, për shembull, u shënuan gjithsej 11 shkelje të hapësirës ajrore kombëtare, gjashtë prej një avioni të bashkëpunimit detar të tipit CN-235 dhe pesë nga UAV.

«Braktisni militarizimin»

Me një ton të ashpër, Rexhep Tajip Erdogani ngriti tensionin në marrëdhëniet greko-turke, duke kërkuar që Greqia të «braktisë ushtarakizimin e ishujve» dhe duke paralajmëruar Athinën se Turqia mund të ndërmarrë veprime, siç ka bërë edhe në të kaluarën. Në të njëjtën kohë, ai rikujtoi se ka zona të Greqisë që ndodhen aq pranë Turqisë, saqë, siç u shpreh ai, «mund të dëgjohen edhe zërat e banorëve».

Analistët politikë vlerësojnë se presidenti turk po rikthehet tek retorika që përdorte para nënshkrimit të Deklaratës së Athinës, kur deklaronte se «mund të vijmë papritur një natë» dhe kërcënonte edhe me lëshimin e raketës balistike Tayfun kundër Athinës. Këtë herë, megjithatë, ata vlerësojnë se ai përdori një gjuhë më të përmbajtur, pa ndryshuar në thelb përmbajtjen e paralajmërimeve të tij.

Gjatë kthimit nga mbledhja e Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait në Kirgistan, në përgjigje të pyetjes se cili do të jetë qëndrimi i Ankarasë nëse Greqia vazhdon të ushtarakizojë ishujt, Erdogani u përgjigj:

«Çfarë duhet të bëjmë? Cila është përgjegjësia jonë? Të bëjmë atë që është e nevojshme. Ne themi se duam të ecim përpara me Greqinë mbi bazën e fqinjësisë së mirë… Nëse thjesht do të mund të ngrinim zërin nga vendi ynë kontinental, nga Kasi, në Greqi do të na dëgjonin, apo jo? Shumicën e rasteve nuk kemi parë përgjigje të ndërsjellë ndaj qëllimeve tona të mira».

Përballë Kasit, të cilit iu referua Erdogani, ndodhet Kastelorizo. Më 16 gusht, me dekret presidencial, Ankaraja shpalli një park detar që përfshin të gjithë tërësinë ishullore të asaj zone. Në të njëjtin kuadër, Erdogani deklaroi:

«Greqia duhet të kuptojë diçka: Turqia nuk ka pretendime mbi territoret e askujt, por nuk do të lejojë askënd të shkelë të drejtat e saj. Kushdo që e shikon qasjen e qetë dhe të arsyeshme të Turqisë si dobësi, po bën një gabim të rëndësishëm, dhe këtë e them hapur. Greqia duhet të ndryshojë kurs dhe të braktisë ushtarakizimin e ishujve që kanë status të çushtarakizuar. Historia është një udhërrëfyes shumë i mirë për ata që mësojnë prej saj».

Vetëm dje, gazeta Milliyet zbuloi se pala turke u kishte përcjellë autoriteteve greke një notë verbale, ku përshkruhen në tërësi kundërshtimet e saj ndaj tri nismave greke. Në notë thuhet se «nuk do të lejohet asnjë veprimtari që ndryshon status quo-në në Egje».

Sipas burimeve diplomatike, në notë Turqia deklaron se «është e papranueshme që, në kuadër të nismave ndërkufitare mjedisore dhe nismave të tjera, të nxiten pretendime maksimaliste nën maskën e planifikimit mjedisor».

Ankaraja paralajmëron gjithashtu se «nuk do të pranojë krijime që mund të tentohet të krijohen në formacione gjeografike të Egjeut, sovranitetin mbi të cilat, sipas qëndrimit turk, Greqia nuk e ka fituar nëpërmjet traktateve ndërkombëtare».

Në Turqi pritet të shihet se çfarë do të ndodhë me përpjekjet e Athinës për vendosjen e kabllos në zona që Ankaraja thotë se bëjnë pjesë në shelfin e saj kontinental dhe ku dëshiron të ketë bashkërendim me Athinën.

Por, mbi të gjitha, në Turqi shkakton tension njoftimi për krijimin e «Mburojës së Akilit», me vendosjen e radarëve dhe sistemeve të armatimit të prodhimit izraelit në ishujt grekë, si dhe në përgjithësi rritja e bashkëpunimit ushtarak midis Greqisë, Qipros dhe Izraelit.

Analistë me përvojë theksojnë se qëndrimi i Erdoganit është dëshmi se, në periudhën e ardhshme, «nëse nuk do të ketë drejtim të kujdesshëm, mund të ndryshojnë rregullat e përfshirjes».   

Mitsotaqi i përgjigjet Turqisë: Greqia nuk pranon udhëzime nga askush për mbrojtjen e saj

Kyriakos Mitsotakis i dërgoi një kumt të qartë Ankarasë gjatë deklaratave të përbashkëta me presidentin e Këshillit Evropian, Antonio Costa, pas përfundimit të takimit të tyre në Pallatin Maksimu.

Kryeministri theksoi në mënyrë kategorike se Greqia mbetet një fuqi paqësore që nuk kërcënon askënd, por nuk do të pranojë udhëzime nga asnjë palë lidhur me mënyrën e forcimit të mbrojtjes brenda territorit të saj.

«Kujtoj se një nga kushtet për pjesëmarrje në programin SAFE është që të mos cenohen interesat e sigurisë së shteteve anëtare. Dua të njoftoj edhe zotin president (shënim: Antonio Costa) për përshkallëzimin e fundit të nxitjeve turke, veçanërisht në Egje. Nderimi i të drejtës ndërkombëtare dhe i marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë është, për më tepër, kusht për përparimin evropian të çdo vendi kandidat», theksoi fillimisht kryeministri dhe vazhdoi:

«Nuk mund të ketë kërcënim të drejtpërdrejtë për luftë dhe vënie në pikëpyetje të sovranitetit grek nga një vend që synon përmirësimin e marrëdhënieve të tij me Bashkimin Evropian. Përparimi evropian i Turqisë, të cilin ne duam ta forcojmë, nuk mund të mos ecë paralelisht me ndërtimin e marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë».

«Atdheu im është një vend paqësor që nuk përbën kërcënim për askënd. Por nuk do të pranojë udhëzime nga askush se si do ta forcojë mbrojtjen e tij», përfundoi kryeministri.