Shqipëria dhe Maqedonia e V. nisën procesin e bisedimeve për anëtarësim në BE: përfitimet dhe humbjet

Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, u ulen sot në të njëjtën tryezë me vendet anëtare, në Konferencën e parë ndërqeveritare, duke shënuar kështu nisjen e procesit të bisedimeve për anëtarësim, pas një kalvari të gjatë priteje, zvarritjesh dhe pengesash.

Kryeministrat e të dy vendeve, Edi Rama dhe Dimitar Koveçevski u pritën nga presidentja e Komisionit Evropian Ursula Von der Leyen dhe kryeministri i Republikës së Çekisë Petr Fiala, vendi i të cilit ka presidencën e radhës së BE-së.

“Ky është një moment historik”, deklaroi presidentja Von der Leyen, ndërsa vuri në dukje përpjekjet e të dy vendeve në rrugëtimin e tyre të integrimit. “Ky është suksesi juaj, i juaji si qeveri, i qytetarëve tuaj, i popullit tuaj që keni punuar kaq shumë për të arritur këtu dhe keni treguar jashtëzakonisht shumë përkushtim për vlerat tona”, nënvizoi zyrtarja e lartë evropiane, duke vënë në dukje se perspktiva të reja hapen për të dy vendet. “Do të ketë rritje të investimeve, do të ketë bashkëpunime të ndryshme në fusha kyçe si energjia dhe transporti. Ju do të maksimizoni impaktin e fondeve të BE-së që do të thotë punësime të reja, mundësi të reja e pikërisht për këtë kanë pritur kaq gjatë qytetarët tuaj dhe këtë meritojnë”, deklaroi Presidentja e Komisionit Evropian.

Në fjalën e tij të shkurtër kryeministri Edi Rama falenderoi nga njëra anë drejtuesit europianë, dhe presidencën franceze që bëri të mundur zhbllokimin e ngërçit mes Sofjes dhe Shkupit, por dhe popullin shqiptar “i cili kurrë nuk u dorëzua dhe kurrë nuk rreshti së ëndërruari ndjekjen e udhëtimit europian dhe falë të cilit ne qëndruam në këmbë, pas 3 vitesh kaq shumë të ndërlikuar ku refuzimet prej Këshillit Evropian nga njëra anë dhe tërmeti, pandemia, lufta nga ana tjetër, krijuan një situatë vërtet të vështirë, por na forcon më shumë seç ishim”.

Zoti Rama vuri në dukje se një rrugë e gjatë është përpara vendit të tij, kur tha se “ne e dimë që ky nuk është fillimi i fundit, por është fundi i fillimit por situata është kjo që është dhe është mirë kështu siç është dhe ne thjesht na duhet të ngremë dhe ndërtojmë një Shqipëri europiane dhe të fortë dhe një Ballkan të Hapur perëndimor, të fortë dhe demokratik”.

Për kryeministrin maqedonas Kovaçevski, vendi i të cilit nis procesin e bisedimeve pas 17 vitesh pritjeje, për shkak të mosmarrëveshjeve fillimisht me Greqinë e së fundmi me Bullgarinë “sot po fillojmë përfundimisht negociatat, po hapim një perspektivë të re për vendin tonë dhe për qytetarët tanë dhe në mënyrë të sigurt, do i bashkohemi familjes së madhe europiane. Kjo ka qenë qëllimi ynë strategjik prej vitesh”.

Kryeministri Kovaçevski u shpreh veçanërisht i kënaqur që propozimit francez i cili mori miratimin e parlamentit të vendit të tij, pavarësisht kundërshtimeve të forta të opozitës, “përkufizon gjuhën maqedonase pa shtesa, shpjegime, shënime në fund të fletës, diçka që ka qenë e një rëndësie të madhe për ne. Dyert e hapura për gjuhën tonë maqedonase, për t’u bërë një nga gjuhët zyrtare të BE-së, është diçka që unë personalist e shikoj si një nga arritjet më të mëdha dhe sukseset më të mëdha”, u shpreh ai.

Siç shpjegoi presidentja e Komisionit Evropian, hapi i parë në procesin e bisedimeve pas konferencës ndërqeveritare do të pasohet nga puna mes Komisionit dhe ekipeve negociuese për “shqyrtimin e akteve europiane që do të bëjë të mundur që Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut të dinë detyrimet mbi traktatet, mbi të gjitha marrëveshjet europiane e ne do të vijojmë shumë shpejt me të”.

Ulja në tryezë për bisedimet konkrete kalon përmes procedurave të tjera, të cila zgjasin në kohë. Në shtator pritet që Shqipërisë t’i kërkohet të japë shpjegime se ku qëndron ajo në raport me çështjet që përmban grup-kapitulli i parë që lidhet me shtetin e së drejtës. Sipas metodologjisë së re, bisedimet nuk zhvillohen më mbi bazë kapitujsh të veçantë, por mbi 6 grup-kapitujsh, ku pa u hapur ai për shtetin ligjor, nuk mund të hapet asnjë tjetër.

Pas shpjegimit nga ana e Shqipërisë, Komisioni Evropian paraqet një raport vlerësues se ku është vendi me secilin nga kapitujt e grupit të parë, dhe mbi bazën e tij u paraqet vendeve anëtare se çfarë duhet plotësuar. Në këtë rast vendimmarrja është konsensuale, dhe çdo vend anëtar mund të bëjë shtesa përtej raportit të Komisionit. Topi më pas i kalon sërish Shqipërisë, e cila duhet të hartojë plan-veprimin për uljen në bisedime dhe vetëm kur konsiderohet se janë përmbushur standartet për hapjen e bisedimeve, propozohet nisja e tyre për grup-kapitullin e parë.

Ky është një proces i cili përfaqëson një test të fortë për Shqipërinë. Përtej vullnetit dhe angazhimit politik, ajo duhet të dëshmojë se ka dhe aftësi teknike për të ecur përpara në këtë fazë. Në këtë kuptim kohëzgjatja deri në uljen në tryezën e bisedimeve konkrete, është thuajse tërësisht në dorë të Shqipërisë.

Për Maqedoninë e Veriut, situata është më specifike. Përpara se të nisë këto procedura, ajo duhet që fillimisht të miratojë ndryshimet kushtetuese, të parashikuara në propozimin francez e që kanë të bëjnë me njohjen edhe të pakicës bullgare si entitet i barabartë me popujt e tjerë përbërës të saj.

Biden përshëndet hapjen e negociatave të BE-së me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut

Presidenti amerikan Joe Biden përshëndeti hapjen e bisedimeve nga ana e Bashkimit Evropian me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut, duke thënë se ato janë të rëndësishme për të çuar përpara integrimin të Ballkanit Perëndimor në komunitetin euroatlantik.

“Në një kohë kur Rusia ka shkatërruar paqen në Evropë, është më e rëndësishme se kurrë të mbështesim aspiratën për një Evropë të plotë, të lirë dhe në paqe. Një Ballkan Perëndimor demokratik, i sigurt dhe i begatë mbetet thelbësor për këtë vizion”, shprehet ai në një deklaratë.

Presidenti Biden thotë se Shtetet e Bashkuara do të vazhdojnë të jenë një partner i fortë dhe i besueshëm ndërsa këto vende punojnë për të mbrojtur të drejtat e njeriut, për të forcuar reformat demokratike dhe për të mbështetur sundimin e ligjit.

“Hapat që BE-ja, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut kanë ndërmarrë ditët e fundit duhet të frymëzojnë të gjithë aspirantët e BE-së në rajon për rritje përkushtimin për përkushtimin të tyre”, përfundon deklarata e Shtëpisë së Bardhë. Voa   

Ç`kuptim ka procesi dhe cilat janë përfitimet dhe humbjet?

Nisja e bisedimeve për t`u integruar në BE lidhet me kushtet nën të cilët vendi do të pranohet në BE dhe do të përqendrohet në zbatimin e ligjeve të BE-së (akuisin). Qëllimi është që vendi kandidat të plotësojë kushtet e anëtarësisë, zakonisht të njohura si ‘kriteri i Kopenhagenit’, i cili u përcaktua në bledhjen e Këshillit Evropian në Kopenhagen të vitit 1993. Kriteri i Kopenhagenit shtrihet në tre fusha:

1) Në nivel politik, i cili kërkon institucione demokratike të qendrueshme që garantojnë demokracinë, sundimin e ligjit, të drejtat e njeriut dhe mbrojtjen e pakicave;

2) Në nivel ekonomik, i cili kërkon ekonomi marketingu dhe aftësi për t`u përballur me konkurrencën në BE; dhe

3) Aftësinë për të marrë detyra anëtarësie.

Nisja e bisedimeve me një vend kandidat fillon pas marrëveshjes së njëzëshme me gjithë vendet anëtare dhe mbështetjen e Këshillit Evropian. Procesi ndihmon vendet të rrisin aftësitë për të zbatuar ligjet e BE-së dhe gjithë standartet evropiane dhe ndërkombëtare. Gjatë këtij procesi, vendi anëtar bën lëshime tregtare si heqja e tarifave doganore; merr ndihmë ekonomike; ndihmë për rindërtimin, zhvillimin dhe qendrueshmërinë; dhe nënshkruan marrëveshje për qendrueshmëri dhe shoqëri (asosiacion) duke lejuar palët për të drejta dhe detyrime të ndërsjella.

Shqipëria bëri kërkesë për anëtarësi në vitin 2009. Një vit më pas Komisioni Evropian paraqiti 12 përparësi dhe në vitin 2012 këshilloi që vendi ynë të merrte statusin e vendit kandidat, subjekt në plotësimin e masave kyçe në fusha si drejtësia dhe administratën publike dhe rishikim të procedurave parlamentare dhe mori statusin kandidat në vitin 2014. Në prill të vitit 2018 Komisioni Evropian botoi një porosi pakushte për hapjen e bisedimeve ndërsa në korrik të vitit 2019 Këshilli Evropian hapi rrugën për hapjen e bisedimeve në varësi të përparimit. Në mars të vitit 2020 anëtarët dhe Këshilli Evropian mbështetën vendimin e Këshillit të Përgjithshëm për hapjen e bisedimeve dhe në korrik të njëjtit vit kuadri i planit u paraqit tek anëtarët. Kështu arritëm në korrik të vitit 2022 kur konferenca ndërqeveritare mbi hapjen e bisedimeve u zhvillua dhe Komisioni nisi procesin e shoshitjes (screening process) bashkë me anëtarët për të parë përputhjen e kandidatit me akuisin.

Ndërsa këto janë “përfitimet”, institucionet e BE-së dhe qeveritë nuk përmendin humbjet, sepse vendet kandidate humbasin pavarësinë politike dhe juridike dhe vende si Shqipëria humbasin dhe pavarësinë ekonomike, meqë nuk kanë asnjë mundësi të konkurrojnë në tregun e përbashkët. Kjo është arsyeja pse themi se vendet si vendi ynë kolonizohen në BE dhe nuk gëzojnë pavarësi politike, ekonomike, juridike dhe shoqërore.

Tregu i përbashkët ka dhe një efekt tjetër katastrofik për popujt dhe ekosistemin, sepse mbështetet në zhvillimin ekstrovert të ekonomive, një orientim që kontribon vendimtarisht në çlirimet e gazrave në atmosferë dhe ndotjen paralele me plastikë dhe mbetje industriale! 

Gjermania vepron pas kuintave për parandalimin e zhvendosjes së pushtetit në Evropën Lindore